Γιώργος Λάγιος: Η πειθαρχία της αυτογνωσίας
Σε μια εποχή όπου η δημόσια συζήτηση γύρω από τις σχέσεις και την ταυτότητα συχνά εξαντλείται σε επιφανειακές διαπιστώσεις, ο Γιώργος Λάγιος επιμένει στη δομή, στην ευθύνη και στη βαθύτερη κατανόηση του εαυτού. Κλινικός σύμβουλος ψυχικής υγείας έχει αφιερώσει την επαγγελματική του διαδρομή στη μελέτη της ανθρώπινης συμπεριφοράς και των δυναμικών που διαμορφώνουν τις προσωπικές και συντροφικές σχέσεις.
Ο λόγος του είναι καθαρός και συχνά απαιτητικός. Δεν επενδύει στην ευκολία της αποδοχής, αλλά στην ακρίβεια της σκέψης. Μέσα από το συγγραφικό του έργο και τη δημόσια παρουσία του, θέτει στο επίκεντρο ζητήματα όπως η συναισθηματική ωριμότητα, η σεξουαλική ταυτότητα, τα όρια, η ευθύνη απέναντι στον εαυτό και στους άλλους.
Στη συνομιλία που ακολουθεί, δεν επιχειρούμε μια τυπική καταγραφή απόψεων. Επιχειρούμε μια ουσιαστική διερεύνηση: Τι σημαίνει να αναλαμβάνει ένας άνδρας την ευθύνη της επιθυμίας του; Πώς διαχωρίζεται η ελευθερία από την παρορμητικότητα; Ποιο είναι το τίμημα της ανωριμότητας στις σχέσεις; Η ψυχολογία, όταν δεν εκπίπτει σε σύνθημα, είναι εργαλείο πειθαρχίας. Και η αυτογνωσία, όταν δεν χρησιμοποιείται ως προσωπικό άλλοθι, αποτελεί πράξη ωριμότητας. Με αυτό το πνεύμα, συνομιλούμε με τον Γιώργο Λάγιο.
- Σε μια εποχή όπου η έννοια της ελευθερίας προβάλλεται σχεδόν ως απόλυτη αξία, πού τελειώνει η ελευθερία και πού αρχίζει η ευθύνη μέσα σε μια σχέση;
Η ελευθερία είναι μία αρκετά παρεξηγημένη έννοια. Η πιο συχνή μορφή της είναι όταν κατά πατάμε τα δικαιώματα των άλλων, δεν έχουμε όρια και παρόλαυτά αισθανόμαστε ότι πνιγόμαστε. Από μικρά παιδιά πρέπει να μάθουμε όχι μόνο να βάζουμε όρια αλλά και να ακούμε ωραία. Η πιο αποτελεσματική αποκλειστικότητα στην σχέση επιτυγχάνεται όταν υπάρχει η απόλυτη ελευθερία. Όταν αισθάνομαι ελεύθερος τότε δεν έχω καμία ανάγκη να αντιδράσω και να διεκδικήσω κάτι που δεν επιθυμώ καμία. Άλλωστε εκεί φαίνεται και η πραγματική επιθυμία. Όταν μπορώ να έχω τα πάντα αλλά επιλέγω καθημερινά τον σύντροφό μου.
- Ποιο είναι, κατά τη γνώμη σας, το βασικό ψυχολογικό έλλειμμα του σύγχρονου άνδρα στις διαπροσωπικές του σχέσεις;
Ο άντρας πάντα φοβάται ότι θα χάσει τον εαυτό του μέσα στη σχέση. Ακόμα και σήμερα αναρωτιέται αν είναι αρκετός, Άνaζητάει εξηγήσεις για το παρελθόν μιας γυναίκας και προσπαθεί πάντα να επιβεβαιώσει ότι είναι ο καλύτερος. Όσο πιο σίγουρος νιώθει ο άντρας τόσο πιο ασφαλής νιώθει μία γυναίκα. Αν θέλει κάποιος να τον θαυμάζουν θα πρέπει ο ίδιος να θαυμάζει τον εαυτό του. Εκεί δεν υπάρχει κανένα έλλειμμα. Εκεί υπάρχει σιγουριά και αληθινή αξία.
- Μπορεί η συναισθηματική ωριμότητα να διδαχθεί ή είναι αποτέλεσμα βιωμάτων και προσωπικής κρίσης;
Ένα μεγάλο κομμάτι έρχεται όταν έχουμε πρότυπα μέσα στην οικογένεια τα οποία μιμούμαστε. Είναι γνωστό στην ψυχολογία ότι είμαστε μιμητικά όντα και όποια είναι τυχερή έχουν γονείς που μπορούν να διδάξουν μέσα από αυτό που κάνουν και όχι μέσα αυτό που λέμε. Αρκετές αρκετές όμως και δεξιότητες όπως η ενσυναίσθηση είναι καλλιεργήσιμες. Η συναισθηματική και κοινωνική και σεξουαλική νοημοσύνη καλλιεργούνται επίσης. Άλλη λοιπόν έχουνε καλύτερη αφετηρία και άλλοι πρέπει να ξεκινήσουν από την αρχή με το δύσκολο δρόμο. Το σίγουρο όμως είναι ότι ένας άνθρωπος που θέλει θα μπορέσει. Ο συνδυασμός λοιπόν των βιωμάτων, μαζί με το γενετικό υλικό και την προσωπική φιλοδοξία του ανθρώπου διαμόρφωση αργότερα την προσωπική κρίση. Με απλά λόγια αν θέλεις να ωριμάσεις θα πρέπει να προσπαθήσεις. Η ωριμότητα είναι μία συνειδητή επιλογή.
- Πώς διαχωρίζεται η αυθεντική επιθυμία από την ανάγκη επιβεβαίωσης;
Πολύ καλή ερώτηση. Οι περισσότεροι άνθρωποι κουβαλάμε σοβαρά τραύματα. Οι περισσότερες μορφές απιστίας έχουνε μέσα την ανάγκη για επιβεβαίωση. Η επιθυμία όμως είναι μία εγκεφαλική διεργασία. Είτε θέλω είτε δεν θέλω. Το τι θα κάνω με αυτή την επιθυμία όμως σχετίζεται με την συμπεριφορά μου άρα και με την πειθαρχία μου. Μπορώ να έλεγχο της παρορμήσεις μου; Μπορώ να αντιλαμβάνομαι τι πραγματικά θέλω ακούγοντας το σώμα μου; Η συζήτηση με τον εαυτό θα μου δώσει τις απαντήσεις.
- Ποια είναι τα πιο συχνά μοτίβα αυτοϋπονόμευσης που παρατηρείτε στις ερωτικές σχέσεις;
Υπάρχει ένα πολύ απλό παράδειγμα που αποσαφηνίζει τα πάντα. Τα άτομα που έχουν ναρκισσιστικά στοιχεία έχουν επίσης και μία αίσθηση αναξιότητας κι ανεπάρκειας. Παρατηρούμε συχνά τους ανθρώπους να υποκρίνονται και να παίζουν ρόλους. Κάποια στιγμές όμως λυγίζουν και σπάνε και γίνονται πάλι μικρά παιδάκια. Άλλωστε όλοι μας μέσα μας είμαστε παιδιά. Αν κάποιος πιστεύει στον εαυτό του με την πραγματική έννοια και όχι λέγοντας ψέματα όπως οι περισσότεροι, τότε δεν θα υπονομεύσει ποτέ τον εαυτό του και δεν θα ανεχτεί την υποτίμηση. Όσο περισσότερο ανέχεται κάποιος τόσο λιγότερο πιστεύει στην δική του αξία. Βλέπω πολύ συχνά και άντρες και γυναίκες να είναι δυστυχισμένοι μέσα σε ερωτικές σχέσεις και να παραμένουν. Δεν έχουνε μάθει ακόμα τι πραγματικά αξίζουν. Γι’ αυτό είμαι εγώ εκεί. Μόλις το μάθω θα αναζητήσουν αυτό που πραγματικά τους ταιριάζει. Κάτι πολύ καλύτερο.
- Η σεξουαλικότητα σήμερα είναι πιο απελευθερωμένη ή πιο συγκεχυμένη από ποτέ;
Φαινομενικά. Μπορεί ίσως να μιλάμε πιο ανοιχτά για το σεξ όμως δεν κάνουμε πιο ποιοτικό σεξ διότι επηρεαζόμαστε από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το πορνό. Η σεξουαλικότητα έχει μέσα κομμάτια που καλλιεργούνται. Το βιβλίο μου μέσα στο μυαλό σου αναλυ διεξοδικά την σημασία της σεξουαλικής νοημοσύνης. Μόλις αρχίσεις να καταλαβαίνεις ποιος είσαι τι σου αρέσει, ποιες συνθήκες σε φέρνω σε ποιοτικούς οργασμός, ποιος σύντροφος σου σου ταιριάζει πραγματικά, ποιες φαντασιώσεις σχετίζονται με τα τραύματα σου και πολλά ακόμα… τότε θα εκτοξευτεί σε όλα τα υπόλοιπα επίπεδα της ζωή σου. Ή πραγματική απελευθέρωση έρχεται όταν ξεφύγουμε τελείως από τους γονείς μας και από την ντροπή.
- Γιατί πολλοί άνθρωποι επιλέγουν σχέσεις που αναπαράγουν το οικείο τραύμα αντί να αναζητούν το υγιές;
Τα περισσότερα πράγματα που κάνουμε σ’αυτή τη ζωή είναι για να αποδράσουμε από την σκληρή καθημερινότητα μας αλλά και από τα τραύματα. Οι περισσότερες φαντασιώσεις όσο παράξενο και αν φαίνονται έχουνε μία συνεχή προσπάθεια να επουλώσουν κάτι από το παρελθόν. Αυτή η αναπαράσταση είναι συχνή στην ψυχολογία. Ο συσχετισμός που κάνουμε σε μικρές ηλικίες του τραύματος με την αγάπη είναι μία προσπάθεια του εγκεφάλου να δώσουμε μία εξήγηση. Αν δεν δώσουμε εξηγήσει αν δεν επουλώσουμε τότε θα πλένουμε ξανά και ξανά κάποιον που να μας πληγώνει όπως μας πλήγωσε και κάποιος άλλος στο παρελθόν.
- Πόσο σημαντικά είναι τα όρια στην οικοδόμηση μιας ώριμης ταυτότητας και γιατί δυσκολευόμαστε τόσο να τα θέσουμε;
Τα όρια αν και ακούγονται κλισε, είναι από τα πιο σημαντικά πράγματα που πρέπει να μάθουμε από μικρή ηλικία. Εγώ καταλαβαίνω έναν άνθρωπο πόσο έχει δουλέψει με τον εαυτό του από το πως εκφράζει την σκέψη του. Θέλεις να βάλεις όρια; Τότε θα πρέπει να αρχίσεις να μιλάς. Με ευγένεια και επιχειρήματα. Αλλά θα πρέπει να μιλάς. Θα σου γλιτώσει χρόνο, στεναχωριέσαι και πολλά ψυχοσωματικά.
- Ο φόβος της μοναξιάς είναι υπαρξιακός ή κοινωνικά κατασκευασμένος;
Ο φόβος γενικά είναι κατασκευασμένος. Κανένας άνθρωπος δεν έχει γεννηθεί να φοβάται παρότι αρκετοι εξελικτική ψυχολογοι πιστεύουν ότι ο φόβος σε βοηθάει να προστατευθείς. Καμία σχέση. Ο φόβος είναι ένα πολύ δυσάρεστο συναίσθημα που το έχεις δει και το αναπαράγεις. Για να ενεργοποιηθεί το συμπαθητικό σύστημα fight or flight θα πρέπει να υπάρχει ένας κίνδυνος πραγματικός. Εμείς υποφέρουμε από την φαντασία μας και όχι από αυτά που συμβαίνουν. Η φαντασία μας λοιπόν έχει επιπλαστα κατασκευάσει ότι η μοναξιά είναι κάτι πολύ δυσάρεστο.. Η μοναξιά είναι μία λέξη που της έχουν δώσει λάθος νόημα. Είναι διαφορετικό το νιώθω μόνος μου και διαφορετικό το είμαι μόνος μου. Προσωπικά θεωρω η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση ότι μπορεί να σε πάει πολύ ψηλά εγκεφαλικά. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι οι άνθρωποι οι οποίοι έχουν πολύ ισχυρή εγκεφαλική δραστηριότητα επιλέγουν την μοναξιά.
- Αν έπρεπε να συνοψίσετε σε μία φράση τι σημαίνει ψυχολογική ωριμότητα για έναν άνδρα σήμερα, ποια θα ήταν αυτή;
Να αποκτήσει τις δικές του σκέψεις. Σε έναν κόσμο που η πληροφορία εισάγεται βιαια από τους γονείς από την κοινωνία από το σχολείο από τους φίλους από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από την τηλεόραση είναι μεγάλο κατόρθωμα να κλείσεις αυτό τον θόρυβο. Να ξε μάθεις τα πάντα και να ξεκινήσεις να σκέφτεσαι μόνος σου. Όταν θα αποκτήσεις τις δικές σου σκέψεις θα αποκτήσεις την δική σου ζωή. Θα αποκτήσεις τον έλεγχο της δικής σου ζωής. Και για να το κάνεις αυτό πάνω απ’ όλα θα πρέπει να εμπιστεύεσαι τις δικές σου σκέψεις. Αυτό είναι και το μεγαλύτερο όπλο μπορεί να έχει ένας άνθρωπος. Εκεί είναι ανίκητος.