Burnout: όταν η εξάντληση γίνεται καθημερινότητα
Το burnout δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Συνήθως χτίζεται αργά, μέσα σε ημέρες που μοιάζουν απολύτως φυσιολογικές. Συνεχίζεις να δουλεύεις, να απαντάς σε μηνύματα, να πηγαίνεις στις συναντήσεις σου, να βλέπεις ανθρώπους. Κάπου όμως αρχίζεις να καταλαβαίνεις ότι κάτι έχει αλλάξει. Το πρωινό ξύπνημα γίνεται δυσκολότερο, η συγκέντρωση θέλει περισσότερη προσπάθεια, εκνευρίζεσαι πιο εύκολα και πράγματα που κάποτε σου έδιναν χαρά ή ενδιαφέρον αρχίζουν να σου φαίνονται αδιάφορα. Ακόμη και όταν υπάρχει χρόνος για ξεκούραση, δεν αισθάνεσαι πραγματικά ξεκούραστος.
Για πολλούς άντρες το να παραδεχτούν αυτή την εξάντληση παραμένει δύσκολο. Έχουμε συνδέσει για χρόνια την αντοχή με τη δύναμη και την ικανότητα να συνεχίζεις, ό,τι κι αν συμβαίνει. Την ίδια στιγμή, η καθημερινότητα αφήνει όλο και λιγότερο χώρο για πραγματική αποσύνδεση. Η δουλειά ακολουθεί στο κινητό, τα emails φτάνουν οποιαδήποτε ώρα και σχεδόν πάντα υπάρχει κάτι ακόμη που πρέπει να γίνει. Δεν χρειάζεται καν να απαντήσεις σε μια ειδοποίηση για να σε επηρεάσει· αρκεί που την είδες. Ο νους παραμένει σε μια κατάσταση διαρκούς ετοιμότητας, ακόμη κι όταν η ημέρα υποτίθεται ότι έχει τελειώσει.
Δεν κουραζόμαστε μόνο από όσα κάνουμε. Κουραζόμαστε και από την αίσθηση ότι δεν μπορούμε ποτέ να σταματήσουμε.
Τα πράγματα γίνονται πιο δύσκολα όταν η παραγωγικότητα αρχίζει να ταυτίζεται με την προσωπική μας αξία. Η δουλειά, η θέση, οι στόχοι και όσα έχουμε καταφέρει είναι σημαντικά, αλλά δεν μπορούν να είναι ολόκληρη η ταυτότητά μας. Όταν γίνονται το βασικό μέτρο με το οποίο κρίνουμε τον εαυτό μας, ακόμη και η ξεκούραση μπορεί να δημιουργεί ενοχές. Μια ήσυχη ημέρα μοιάζει χαμένη, ένα απόγευμα χωρίς πρόγραμμα μοιάζει αντιπαραγωγικό και το να σταματήσεις για λίγο δημιουργεί την αίσθηση ότι μένεις πίσω. Έτσι, χωρίς να το καταλάβεις, μπορεί να φτάσεις στο σημείο να λειτουργείς κανονικά προς τα έξω, ενώ μέσα σου έχεις ήδη αρχίσει να αδειάζεις.
Η επιστροφή σε μια καλύτερη ισορροπία δεν χρειάζεται απαραίτητα κάποια θεαματική αλλαγή. Μπορεί να αρχίσει από πολύ απλά πράγματα: να τελειώνει πραγματικά η δουλειά κάποια στιγμή μέσα στην ημέρα, να αφήνεις το κινητό στην άκρη, να περπατάς χωρίς ακουστικά, να περνάς λίγο χρόνο χωρίς να αισθάνεσαι ότι πρέπει να τον αξιοποιήσεις. Και κυρίως, να μπορείς να πεις ότι κουράστηκες. Σε έναν φίλο, στον άνθρωπό σου ή, όταν η εξάντληση επιμένει και επηρεάζει την καθημερινότητά σου, σε έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας. Δεν χρειάζεται κάθε δύσκολη περίοδος να μετατρέπεται σε προσωπική δοκιμασία αντοχής.
Ίσως τελικά η πραγματική ισορροπία να βρίσκεται στο να ξαναβρούμε το δικό μας μέτρο. Να αναρωτηθούμε τι σημαίνει επιτυχία για εμάς σήμερα και όχι τι υποτίθεται ότι πρέπει να σημαίνει. Μερικές φορές χρειάζεται να πεις όχι, να αφήσεις κάτι για αύριο ή απλώς να μην γεμίσεις κάθε ελεύθερη στιγμή με κάτι ακόμη. Η ξεκούραση δεν είναι ανταμοιβή για όσους δούλεψαν αρκετά και η αντοχή δεν σημαίνει να συνεχίζεις ανεξάρτητα από το κόστος. Ίσως μια πιο ώριμη εκδοχή της να είναι ακριβώς το αντίθετο: να αντιλαμβάνεσαι πότε χρειάζεται να σταματήσεις, πριν η εξάντληση γίνει ο τρόπος με τον οποίο έχεις συνηθίσει να ζεις.