Η παρηγοριά ως καταφύγιο και η αλλαγή ως έξοδος

Υπάρχουν στιγμές που δεν συμβαίνει κάτι δραματικό ως γεγονός. Νιώθεις -όμως- μια έντονη εσωτερική ανησυχία. Ένα συναίσθημα ότι προχωράς και συνεχίζεις αλλά σε μια διαδρομή χωρίς να συναντάς τον εαυτό σου. Η σκέψη πως υπάρχει για την ζωή σου μια άλλη, διαφορετική θέα ξεκινά να σε αλλάζει και μαζί την θέση και την θέαση σου στα πράγματα.

Ζούμε σε μια κοινωνία που έχει μάθει να παρηγορεί περισσότερο απ’ όσο μαθαίνει να κατανοεί.  Που προτιμά τον προβλέψιμο πόνο από την απρόβλεπτη αλλαγή. Ο πόνος αντιμετωπίζεται ως κάτι που πρέπει γρήγορα να καλυφθεί, να μαλακώσει, να μην ενοχλεί, να μην φαίνεται.

Έτσι, ο πόνος ψάχνει λύση στην παρηγοριά. Μια ανθρώπινη ανάγκη που είναι βαθιά ριζωμένη μέσα μας. Από την παιδική ηλικία σε στιγμές πόνου, απώλειας ή ματαίωσης, η πρώτη μας αντίδραση είναι σχεδόν πάντα η ίδια: αναζητούμε παρηγοριά. Έναν λόγο γλυκό, έναν ώμο, μια αγκαλιά, μια υπόσχεση ότι «όλα θα πάνε καλά».

Η παρηγοριά λειτουργεί σαν κοινωνικό καθήκον: λίγα λόγια συμπόνιας, μια γενική επιβεβαίωση και η ζωή συνεχίζεται. Μοιάζει με σωσίβιο. Κι όμως, πολλές φορές αυτό το σωσίβιο δεν μας βγάζει στην ακτή –μας κρατά απλώς να επιπλέουμε στο ίδιο σημείο-. Και το ερώτημα παραμένει: θεραπεύει πραγματικά αυτή η διαδικασία ή απλώς συντηρεί την πίκρα;

Η παρηγοριά, όταν γίνεται αυτοσκοπός, όταν δίνεται ή ζητείται μηχανικά, επιβεβαιώνει την αίσθηση της αδυναμίας. Μας τοποθετεί στη θέση του θύματος, εκείνου που «υπέστη» και δεν μπορεί να αλλάξει τίποτα.  Δεν απελευθερώνει τον άνθρωπο από τον πόνο του, -αντίθετα, συχνά τον εγκλωβίζει μέσα σε αυτόν. Και όλα αυτά δεν οδηγούν σε εξέλιξη. Δημιουργούν μια κουλτούρα συναισθηματικής στασιμότητας, όπου ο πόνος γίνεται μόνιμο σημείο αναφοράς.

Η παρηγοριά όσο ανακουφιστική κι αν φαίνεται, συχνά επιβεβαιώνει την πίκρα αντί να την μεταμορφώνει. Λειτουργεί σαν προσωρινό επίθεμα –καλύπτει το τραύμα, χωρίς όμως να το θεραπεύει. Και συχνά, αντί να απαλύνει την πίκρα, τη διαιωνίζει. Κάνει τον πόνο να αποκτά ρίζες. Αντί να περάσει, εγκαθίσταται. Αντί να μας κινήσει, μας καθηλώνει.

Ένας πικραμένος άνθρωπος έχει ανάγκη από μετατόπιση. Από άνοιγμα. Από αλλαγή θέσης –όχι μόνο εξωτερικής, αλλά εσωτερικής-. Από αλλαγή θέσης ζωής. Να δει τον εαυτό του όχι μόνο ως αποδέκτη γεγονότων, αλλά ως ενεργό υποκείμενο νοήματος. Σε αυτό το σημείο η παρηγοριά χάνει την κυριαρχία της και δίνει τη θέση της στη συνειδητότητα.

Η αλλαγή θέασης δεν ακυρώνει όσα συνέβησαν. Δεν αρνείται τον πόνο ούτε τον υποτιμά. Τον τοποθετεί όμως αλλού. Τον βλέπει ως εμπειρία και όχι ως ταυτότητα. Ως κεφάλαιο ζωής και όχι ως ολόκληρο το βιβλίο. Εκεί ακριβώς γεννιέται η δύναμη. Αλλάζει την ματιά μας και αλλάζει και το νόημα. Εκεί που υπήρχε αδικία, μπορεί να υπάρξει μάθημα. Εκεί που υπήρχε απώλεια, μπορεί να υπάρξει επίγνωση. Όχι γιατί «έπρεπε να γίνει», αλλά γιατί έγινε –και πλέον μας καλεί να εξελιχθούμε.

Η παρηγοριά είναι ασφαλής: δεν αμφισβητεί δομές, δεν ζητά μετατόπιση, δεν διαταρράσει ισορροπίες.

Η αλλαγή είναι αμήχανη: απαιτεί σκέψη, αυτοκριτική, ευθύνη, επαναπροσδιορισμό, ανατροπή βεβαιοτήτων, ρήξη με τον εφησυχασμό.

Η παρηγοριά λειτουργεί σαν μαλακό φίλτρο πάνω στην πραγματικότητα: απαλύνει τις γωνίες, αλλά αφήνει τον πυρήνα ανέγγιχτο.

Η αλλαγή μετατοπίζει τις δομές που γεννούν τον πόνο.

Η παρηγοριά διατηρεί τις ισορροπίες. Η αλλαγή τις μετακινεί.

Η παρηγοριά βολεύει.

Η αλλαγή απαιτεί στάση.

Η παρηγοριά απαλύνει στιγμιαία.  

Η αλλαγή ελευθερώνει εσωτερικά.

Η παρηγοριά κάνει τη νύχτα πιο ανεκτή.

Η αλλαγή αφήνει χώρο να ξημερώσει. Και τελικά είναι μια πράξη αυτοσεβασμού.