Η ψυχολογία πίσω από τον φόβο της δέσμευσης
Πολλοί άντρες δηλώνουν ότι θέλουν μια ουσιαστική σχέση, όμως όταν αυτή αρχίζει να γίνεται πιο κοντινή, κάτι μέσα τους κάνει πίσω. Δεν είναι πάντα συνειδητή επιλογή. Είναι ένας εσωτερικός μηχανισμός που ενεργοποιείται όταν πλησιάζει η πιθανότητα της πραγματικής εγγύτητας. Ο φόβος της δέσμευσης δεν είναι αδυναμία. Είναι ένδειξη ότι μέσα μας υπάρχει μια παλιά ιστορία που δεν έχει ειπωθεί ακόμη.
Η θεωρία της προσκόλλησης (Bowlby, 1988) εξηγεί πως οι πρώτες εμπειρίες με τους γονείς ή τους φροντιστές μας καθορίζουν τον τρόπο που σχετιζόμαστε ως ενήλικες. Αν στην παιδική ηλικία η εγγύτητα συνοδεύτηκε από απόρριψη, απουσία ή αστάθεια, τότε ο νους μαθαίνει να προστατεύεται. Στην ενήλικη ζωή αυτό μεταφράζεται σε αποφυγή οικειότητας, έλεγχο ή συναισθηματικό κλείσιμο κάθε φορά που η σχέση γίνεται πιο ουσιαστική (Mikulincer & Shaver, 2016).
Ο φόβος της δέσμευσης συχνά δεν μοιάζει φόβος. Μπορεί να εκφραστεί σαν υπερανάλυση, σαν ανάγκη ανεξαρτησίας, σαν μια αίσθηση ότι “δεν έχει έρθει ακόμη η σωστή στιγμή”. Κάποιες φορές εμφανίζεται μέσα από την επιλογή συντρόφων που δεν είναι πραγματικά διαθέσιμοι. Άλλες μέσα από μια συνεχόμενη αμφιβολία, μια προσπάθεια να κρατηθεί ο έλεγχος. Όπως σημειώνουν οι Levine και Heller (2010), αυτό που λείπει δεν είναι ο κατάλληλος άνθρωπος αλλά η εσωτερική αίσθηση ασφάλειας που επιτρέπει να αφεθείς χωρίς να φοβάσαι.
Σύγχρονες έρευνες (Gillath, Karantzas & Fraley, 2016) δείχνουν ότι η αποφυγή εγγύτητας είναι ένας μηχανισμός αυτοπροστασίας απέναντι σε συναισθηματικό κίνδυνο. Ο Brumbaugh και ο Fraley (2007) τονίζουν ότι όσοι φοβούνται τη δέσμευση συχνά εξιδανικεύουν την ανεξαρτησία ως τρόπο να αποφύγουν την ευαλωτότητα. Ωστόσο, η συνεχής απόσταση δεν εξαλείφει τον φόβο τον τρέφει. Ο Mikulincer (2018) υπογραμμίζει πως η αποφυγή σύνδεσης οδηγεί τελικά σε μοναξιά, ενώ η αυθεντική εγγύτητα χτίζει ψυχική ανθεκτικότητα.
Η ψυχολογία δείχνει ότι η δέσμευση δεν σημαίνει εξάρτηση. Σημαίνει εμπιστοσύνη και παρουσία. Σημαίνει να επιτρέπεις στον άλλον να σε δει όπως είσαι, χωρίς ρόλους και άμυνες. Η Brené Brown (2015) τονίζει ότι η ευαλωτότητα δεν είναι σημάδι αδυναμίας αλλά πράξη θάρρους. Να μείνεις ανοιχτός ενώ μπορείς να πληγωθείς απαιτεί περισσότερη δύναμη από το να χτίζεις άμυνες για να μην πληγωθείς ποτέ.
Η ωριμότητα ενός άντρα δεν φαίνεται στο πόσο ανεξάρτητος είναι αλλά στο πόσο μπορεί να είναι παρών χωρίς να χρειάζεται να κρυφτεί. Η πραγματική δέσμευση δεν είναι φυλακή. Είναι επιλογή να μείνεις, να εμπιστευτείς, να εξελιχθείς μέσα από τη σχέση. Γιατί τελικά, αυτό που μας φοβίζει περισσότερο δεν είναι ο άλλος, αλλά το βάθος του ίδιου μας του εαυτού που συναντάμε όταν αφήνουμε κάποιον να μας πλησιάσει αληθινά.