Αντώνης Γιαννακουδάκης: Η ηγεσία πέρα από τον ρόλο
Υπάρχουν άνθρωποι που βλέπουν μια επιχείρηση μέσα από τους αριθμούς της και άλλοι που κοιτούν πρώτα τους ανθρώπους, τις αποφάσεις και τη νοοτροπία που υπάρχουν πίσω από αυτούς.
Ο Αντώνης Γιαννακουδάκης έχει περάσει μεγάλο μέρος της επαγγελματικής του διαδρομής δίπλα σε επιχειρηματίες και στελέχη, δουλεύοντας πάνω στη στρατηγική, την ανάπτυξη και την ηγεσία. Μέσα από αυτή την εμπειρία έχει παρατηρήσει από κοντά όχι μόνο τι βοηθά μια επιχείρηση να προχωρήσει, αλλά και τι συχνά κρατά πίσω τους ανθρώπους που βρίσκονται στο τιμόνι της.
Στη συζήτησή μας μαζί του θέλαμε να αφήσουμε λίγο στην άκρη τους επιχειρηματικούς όρους και να μιλήσουμε για όσα βρίσκονται πίσω από αυτούς. Για τις δύσκολες αποφάσεις, την ευθύνη, το ένστικτο, την αλλαγή και τελικά για το πώς εξελίσσεται ο ίδιος ο άνθρωπος όταν καλείται να ηγηθεί.
- Έχετε βρεθεί δίπλα σε πολλούς επιχειρηματίες και ανθρώπους που καλούνται καθημερινά να παίρνουν σημαντικές αποφάσεις. Τι έχετε καταλάβει όλα αυτά τα χρόνια για τον άνθρωπο που βρίσκεται πίσω από τον ρόλο;
Πολλές φορές φανταζόμαστε τους επιτυχημένους επιχειρηματίες σαν ανθρώπους πολύ διαφορετικούς από εμάς. Θεωρούμε, για παράδειγμα, ότι έχουν μια ιδιαίτερη ικανότητα να παίρνουν σωστές αποφάσεις. Δεν είμαι όμως βέβαιος ότι αυτό είναι που τους ξεχωρίζει.
Νομίζω ότι εδώ χρειάζεται να διαχωρίσουμε λίγο τον επιχειρηματία από το επαγγελματικό στέλεχος. Ως στελέχη, έχουμε μάθει να αξιολογούμε επιλογές, να κοστολογούμε, να αναλύουμε κινδύνους και συνέργειες, με στόχο να περιορίσουμε την πιθανότητα μιας λανθασμένης απόφασης. Και σε μεγάλο βαθμό αυτή η προσέγγιση λειτουργεί.
Οι επιχειρηματίες όμως καλούνται πολλές φορές να πάρουν αποφάσεις χωρίς να έχουν στη διάθεσή τους τις απαραίτητες πληροφορίες. Όσο σίγουρος κι αν φαίνεται κάποιος, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα το μέλλον.
Αυτό που έχω αρχίσει να πιστεύω ότι μετράει περισσότερο είναι το κριτήριο με το οποίο παίρνουν τις αποφάσεις τους. Οι επιχειρηματίες που εκτιμώ ιδιαίτερα δεν είναι απαραίτητα εκείνοι που παίρνουν πάντα τις σωστές αποφάσεις, αλλά εκείνοι που μπορούν να στηρίξουν τις αποφάσεις τους. Που τις καταλαβαίνουν, μπορούν να τις διαχειριστούν όταν οι συνθήκες αλλάζουν και, κυρίως, που οι αποφάσεις αυτές ταιριάζουν με τον χαρακτήρα και τις αρχές τους.
Θα έλεγα λοιπόν ότι πίσω από τον επιτυχημένο επιχειρηματία δεν βρίσκεται απαραίτητα ένας άνθρωπος που γνωρίζει πάντα τι είναι σωστό. Βρίσκεται ένας άνθρωπος που, ακόμη και μέσα στις αμφιβολίες του (γιατί και οι ίδιοι οι επιχειρηματίες αναγνωρίζουν συχνά τον ρόλο της τύχης), προσπαθεί να παραμένει κοντά στον χαρακτήρα του. Στον εαυτό του.
Αυτό μου θυμίζει και τη δουλειά των Jim Collins και Jerry Porras πάνω στις επιχειρήσεις που κατάφεραν να διατηρήσουν την επιτυχία τους σε βάθος χρόνου. Ένα από τα σημαντικά τους ευρήματα ήταν η σημασία μιας σταθερής κεντρικής ιδεολογίας, η οποία δεν μένει στα λόγια αλλά ενσωματώνεται στην καθημερινή λειτουργία της επιχείρησης. Στις αξίες, στις επιλογές και τελικά στον τρόπο με τον οποίο εργάζονται οι άνθρωποί της.
- Όταν ένας άνθρωπος έχει χτίσει κάτι δικό του, είναι φυσικό να θέλει να έχει τον έλεγχο. Πότε όμως αυτό που κάποτε ήταν δύναμή του αρχίζει να γίνεται εμπόδιο για την εξέλιξη της επιχείρησης αλλά και του ίδιου;
Στην πραγματικότητα, ο διαμοιρασμός του ελέγχου έχει να κάνει κυρίως με τον διαμοιρασμό των αποφάσεων.
Στα πρώτα στάδια μιας επιχείρησης, ο επιχειρηματίας είναι συνήθως εκείνος που γνωρίζει καλύτερα τη συνολική εικόνα. Έχει τις περισσότερες πληροφορίες, κατανοεί τις προτεραιότητες και γνωρίζει τους συμβιβασμούς που χρειάζεται να κάνει. Είναι λοιπόν λογικό πολλές αποφάσεις να περνούν από τον ίδιο.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο, όμως, είναι τελικά ο χρόνος. Όταν η ταχύτητα ανάπτυξης της επιχείρησης ξεπερνά την ταχύτητα με την οποία μπορεί ο επιχειρηματίας να παίρνει αποφάσεις, τότε αρχίζει να γίνεται ο ίδιος εμπόδιο στην ανάπτυξή της. Φυσικά, ανάλογα με τον κλάδο και τον τρόπο λειτουργίας, αυτό συμβαίνει σε διαφορετικό μέγεθος επιχείρησης.
Υπάρχουν και άλλα βέβαια θέματα. Για παράδειγμα, όταν ο επιχειρηματίας περιορίζει τις επιλογές της εταιρείας σε εκείνες που μπορεί ο ίδιος να κατανοήσει ή όταν, καθώς η επιχείρηση μεγαλώνει, απαιτούνται γνώσεις και εμπειρίες που δεν διαθέτει.
Πιστεύω όμως ότι το πρόβλημα του χρόνου είναι το πιο άμεσο και συχνά το πρώτο που εμφανίζεται. Η γνώση μπορεί σε αρκετές περιπτώσεις να αποκτηθεί, να αναζητηθεί ή να αγοραστεί. Ο χρόνος όμως παραμένει περιορισμένος.
Επομένως, κάποια στιγμή ο επιχειρηματίας πρέπει να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο διοικεί. Να περάσει από το να παίρνει ο ίδιος τις αποφάσεις στο να δημιουργεί τις συνθήκες ώστε να μπορούν να παίρνουν σωστές αποφάσεις και οι υπόλοιποι.
Και αυτό, νομίζω, είναι μία από τις δυσκολότερες αλλαγές για έναν άνθρωπο που έχει χτίσει ο ίδιος την επιχείρησή του.
- Οι δύσκολες αποφάσεις σπάνια έρχονται με όλες τις απαντήσεις μπροστά μας. Εσείς πόσο εμπιστεύεστε το ένστικτο και πόσο τη λογική και τα δεδομένα;
Καθόλου το ένστικτο και με αρκετό φόβο τη λογική, μήπως μου διαφεύγει κάτι! Θα ήταν πολύ ωραίο να μπορούσε το ένστικτο να μας οδηγεί σε σωστές αποφάσεις. Θα κλείναμε απλώς τα μάτια και θα αποφασίζαμε χωρίς ιδιαίτερο κόπο. Δυστυχώς όμως δεν λειτουργεί έτσι.
Πιστεύω πολύ στη λογική, στην ανάλυση και στα δεδομένα. Αλλά τα δεδομένα δεν είναι ποτέ όλα διαθέσιμα και η λογική μας περιορίζεται από αυτά που γνωρίζουμε ή καταλαβαίνουμε. Γι’ αυτό θεωρώ τόσο σημαντική την αποτύπωση της στρατηγικής, των αξιών και των αρχών μιας επιχείρησης. Δεν είναι απλώς εργαλεία επικοινωνίας ή σχεδιασμού. Είναι εργαλεία λήψης αποφάσεων. Είναι εκεί που μπορούμε να ανατρέξουμε όταν οι αριθμοί δεν αρκούν για να μας δώσουν την απάντηση.
Όσο για το ένστικτο, νομίζω ότι μπορεί να είναι χρήσιμο όταν προέρχεται από πολύ μεγάλη εμπειρία. Μόνο που τότε, κατά τη γνώμη μου, δεν μιλάμε ακριβώς για ένστικτο. Μιλάμε για γνώση που έχει αποκτηθεί μέσα από την εμπειρία και την οποία ο άνθρωπος χρησιμοποιεί χωρίς απαραίτητα να την αναλύει συνειδητά κάθε φορά.
- Μιλάμε πολύ για leadership, συνήθως όμως από την πλευρά εκείνου που ηγείται. Τι χρειάζεται ένας άνθρωπος για να κάνει τους άλλους να θέλουν πραγματικά να τον ακολουθήσουν;
Είναι δύσκολη ερώτηση αυτή.
Νομίζω ότι στις ανθρώπινες σχέσεις το νόμισμα είναι η εμπιστοσύνη. Και η ηγεσία, στην πραγματικότητα, είναι πάνω απ’ όλα μια ανθρώπινη σχέση. Δεν αρκεί όμως απλώς να εμπιστεύεσαι κάποιον ότι ξέρει τι κάνει. Πρέπει να βλέπεις στον άνθρωπο αυτόν και στοιχεία που εκτιμάς, που σου ταιριάζουν και που θα ήθελες να υπάρχουν στο περιβάλλον στο οποίο εργάζεσαι.
Πιστεύω λοιπόν ότι σημαντικό ρόλο παίζουν οι κοινές αξίες και αρχές, αλλά και η εμπιστοσύνη ότι αυτές θα διατηρηθούν ακόμη και όταν τα πράγματα δυσκολέψουν. Και φυσικά, χρειάζεται συνέπεια. Οι άνθρωποι παρατηρούν πολύ περισσότερο τις αποφάσεις και τη συμπεριφορά ενός ηγέτη από όσα λέει.
Στο τέλος, για να θέλει κάποιος να σε ακολουθήσει, πρέπει να εμπιστεύεται όχι μόνο εσένα, αλλά και την κατεύθυνση προς την οποία τον οδηγείς.
- Υπάρχει κάποιο χαρακτηριστικό που συναντάτε συχνά σε πολύ ικανούς και επιτυχημένους ανθρώπους, το οποίο, αν δεν το διαχειριστούν σωστά, μπορεί τελικά να λειτουργήσει εναντίον τους;
Κάπου είχα διαβάσει ότι τελικά τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματά μας μπορούν να γίνουν και τα μεγαλύτερα μειονεκτήματά μας. Και νομίζω ότι αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην επιχειρηματικότητα. Οι λόγοι για τους οποίους κάποιος πετυχαίνει είναι πολλές φορές οι ίδιοι που αργότερα μπορεί να τον κρατήσουν πίσω.
Χρειάζεται, για παράδειγμα, μεγάλη επιμονή για να χτίσεις μια επιχείρηση. Χωρίς επιμονή, δύσκολα θα ξεπεράσεις τα εμπόδια που θα συναντήσεις. Η ίδια όμως επιμονή, σε διαφορετικές συνθήκες, μπορεί να γίνει πείσμα και να σε εμποδίζει να αναγνωρίσεις ότι πρέπει να αλλάξεις κατεύθυνση.
Οπότε, τελικά, το ζητούμενο είναι να μπορεί κανείς να διαχειρίζεται σωστά τον εαυτό του. Να γνωρίζει πότε τα χαρακτηριστικά που τον βοήθησαν μέχρι σήμερα συνεχίζουν να τον βοηθούν και πότε αρχίζουν να λειτουργούν εναντίον του.
Αυτή η αυτοδιαχείριση νομίζω ότι γίνεται ιδιαίτερα δύσκολη όταν μεγαλώνει το εγώ μας.
Εκεί πιστεύω ότι χρειάζεται η μεγαλύτερη προσοχή.
- Όσο προχωρά κάποιος επαγγελματικά, μεγαλώνουν μαζί του οι απαιτήσεις και η ευθύνη. Πώς μπορεί να συνεχίσει να εξελίσσεται χωρίς να χάσει την προσωπική του ισορροπία και, κυρίως, χωρίς να χάσει τον εαυτό του μέσα στον ρόλο;
Πρέπει να έχει δίπλα του ανθρώπους που μπορούν πραγματικά να τον καταλάβουν. Ακούγεται ίσως λίγο κλισέ, αλλά δεν νομίζω ότι είναι. Χρειάζονται άνθρωποι που μπορούν να μοιραστούν μαζί του την ευθύνη και να ελαφρύνουν τις απαιτήσεις του ρόλου. Αλλά χρειάζονται και άνθρωποι που τον γνωρίζουν έξω από αυτόν τον ρόλο. Είναι πολύ εύκολο να χαθείς μέσα στη δουλειά, στις ευθύνες και στις προσδοκίες που δημιουργούνται όσο προχωράς.
Γι’ αυτό νομίζω ότι χρειαζόμαστε ανθρώπους που μπορούν να μας επαναφέρουν στην πραγματικότητα. Να μας θυμίζουν ποιοι είμαστε και τι πραγματικά έχει σημασία για εμάς. Και αυτό ίσως είναι ακόμη πιο σημαντικό όταν η επιχείρηση αρχίζει να αποκτά δυναμική. Γιατί τότε μπαίνουν πολλές από τις βάσεις για το πώς θα λειτουργεί στο μέλλον, αλλά και για τον ρόλο που θα έχει ο ίδιος ο επιχειρηματίας μέσα σε αυτήν.
- Μέσα από τη δουλειά σας βοηθάτε ανθρώπους και επιχειρήσεις να αλλάξουν και να προχωρήσουν. Υπήρξε όμως κάτι που σας ανάγκασε να αλλάξετε εσείς ο ίδιος τρόπο σκέψης στην πορεία της δικής σας διαδρομής;
Πάρα πολλές φορές. Για να μην πω συνεχώς.
Για να πετύχει αυτό που κάνουμε, πρέπει να ακούμε την αγορά. Επομένως, το να αλλάζουμε τον τρόπο σκέψης μας πιστεύω ότι είναι απαραίτητο. Εκτός ίσως από τις περιπτώσεις που κάποιος είναι τόσο πρωτοπόρος ώστε να μπορεί ο ίδιος να δείξει στην αγορά τι χρειάζεται. Αλλά αυτές νομίζω ότι είναι μάλλον οι εξαιρέσεις.
Στη δική μου περίπτωση, οι αλλαγές ήταν πολλές. Τόσες μάλιστα, που καμιά φορά σκέφτομαι ότι αν μου έλεγε κάποιος από την αρχή πώς θα κατέληγε αυτό που ξεκίνησα να κάνω, μάλλον δεν θα το έκανα! Γιατί είναι πραγματικά τρομακτικό το πόση δουλειά μπορούν να προκαλέσουν αυτές οι αλλαγές.
Έχει βέβαια να κάνει και με τη φύση του αντικειμένου μου. Συζητώ συνεχώς με ανθρώπους που έχουν ιδιαίτερες εμπειρίες και διαφορετικές οπτικές. Και επειδή πολλοί από αυτούς είναι επιχειρηματίες ή στελέχη, συνήθως έχουν και οι ίδιοι μεγάλη διάθεση να μοιραστούν τις απόψεις τους και να συμβουλεύσουν.
Έτσι, παίρνω συνεχώς καινούρια insights. Κάποια επιβεβαιώνουν πράγματα που ήδη πιστεύω, ενώ άλλα με αναγκάζουν να τα ξανασκεφτώ από την αρχή.
- Μετά από όσα έχετε δει και ζήσει μέχρι σήμερα, τι σημαίνει για εσάς προσωπικά να προχωρά ένας άνθρωπος μπροστά; Είναι επιτυχία, εξέλιξη, ελευθερία ή κάτι εντελώς διαφορετικό;
Το ψάχνω κι εγώ. Μέχρι τώρα θα έλεγα ότι έχει να κάνει σίγουρα με την ελευθερία, όσο αυτή είναι δυνατόν να υπάρχει.
Έχει να κάνει επίσης με το να βρίσκεις συνεχώς περισσότερο τον εαυτό σου. Σαν να ξεφλουδίζεις ένα κρεμμύδι και κάθε φορά να ανακαλύπτεις κάτι ακόμη. Να έχεις δίπλα σου τους δικούς σου ανθρώπους και να περνάς και καλά. Γενικά να αισθάνεσαι άνετα και καλά στα κυβικά σου, που έλεγαν και οι παλιοί.
Γιατί, τελικά, ο χρόνος περνάει γρήγορα. Και νομίζω ότι χρειάζεται μεγάλη προσοχή σε τι “κυνήγια” αποφασίζουμε να μπούμε.
Μέσα από τη συζήτησή μας με τον Αντώνη Γιαννακουδάκη, γίνεται φανερό πως η ηγεσία δεν αφορά μόνο τις αποφάσεις που παίρνει κανείς, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τους ανθρώπους, την ευθύνη και τη δική του εξέλιξη.
Τον ευχαριστούμε θερμά για τον χρόνο που μας αφιέρωσε και για την ευκαιρία να γνωρίσουμε καλύτερα τη σκέψη και την προσωπική του προσέγγιση σε ζητήματα που ξεπερνούν τα όρια της επιχειρηματικότητας.
Θ.Π.