Αφροδίτη Κράβαρη: Το υψηλότερο status είναι να μη χρειάζεσαι την επιβεβαίωσή του
Η επικοινωνία δεν περιορίζεται σε όσα λέμε ή επιλέγουμε να δείξουμε. Υπάρχει και στον τρόπο που στεκόμαστε απέναντι στους άλλους, στις συμπεριφορές που επαναλαμβάνουμε και, τελικά, στην εντύπωση που αφήνουμε πίσω μας. Η επικοινωνία θριαμβεύει ή καταρρίπτεται από το χαρακτήρα του συνομιλητή, του συνεργάτη ή του συντρόφου που επιλέγουμε.
Η Αφροδίτη Κράβαρη είναι επαγγελματίας επικοινωνιολόγος, ειδική στην ανάλυση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και των κωδίκων της μη λεκτικής επικοινωνίας. Παρατηρεί, αναλύει και σχεδιάζει τον τρόπο με τον οποίο άνθρωποι και δημόσια πρόσωπα διαμορφώνουν την παρουσία τους. Από την επιχειρηματικότητα, μέχρι το lifestyle και την πολιτική, το ήθος και ο χαρακτήρας είναι τα στοιχεία εκείνα που σύμφωνα με την ίδια θα σε κάνουν να παραμείνεις στην κορυφή. Χωρίς αυτά, δεν έχεις πολύ μέλλον ούτε στον επαγγελματικό στίβο, ούτε στις διαπροσωπικές σχέσεις.
Στη συζήτησή μας μαζί της επιλέξαμε να μην σταθούμε στην εικόνα ως τεχνική ή επαγγελματικό εργαλείο. Μας ενδιέφερε περισσότερο τι υπάρχει πίσω από αυτή. Η ποιότητα ενός ανθρώπου, η σχέση του με την επιτυχία, ο τρόπος που κερδίζει τον σεβασμό και το πώς αντιλαμβάνεται τη θέση του απέναντι στους άλλους.
Και μέσα από αυτή τη συζήτηση, να δούμε λίγο πιο προσεκτικά και τον σύγχρονο άντρα.
- Ζούμε σε μια εποχή όπου μεγάλο μέρος της ζωής μας είναι δημόσια και η προβολή έχει γίνει σχεδόν αυτονόητη. Πιστεύετε ότι έχουμε χάσει κάτι από την αξία της διακριτικότητας;
Νομίζω ότι έχουμε μπερδέψει τη διακριτικότητα με την απουσία και την προβολή με την αξία. Σήμερα υπάρχει μια σχεδόν διαρκής ανάγκη να αποδεικνύουμε ότι υπάρχουμε: τι κάνουμε, πού βρισκόμαστε, με ποιους είμαστε, τι πετύχαμε, τι αγοράσαμε, ακόμη και τι αισθανόμαστε.
Και κάπου εκεί χάθηκε η γοητεία του ανθρώπου που δεν χρειάζεται να εξηγεί συνεχώς τον εαυτό του, παρά μόνο σε όσους το επιθυμεί ιδιωτικά.
Η διακριτικότητα, για μένα, δε σημαίνει να κρύβεσαι. Σημαίνει να ξέρεις τι αξίζει να μοιραστείς και τι αξίζει να προστατεύσεις. Να έχεις επίγνωση ότι δεν είναι όλα για δημόσια κατανάλωση. Υπάρχουν πράγματα που αποκτούν μεγαλύτερη αξία ακριβώς επειδή παραμένουν δικά σου. Προσωπικά μπορώ να έχω μια μεγάλη δημόσια εικόνα για παράδειγμα, αλλά και έναν πολύ ιδιωτικό πυρήνα.
Και υπάρχει και κάτι ακόμη: η διακριτικότητα είναι ένδειξη αυτοπεποίθησης. Όταν ένας άνθρωπος είναι πραγματικά συμφιλιωμένος με αυτό που είναι, δεν έχει την ίδια ανάγκη να το διαφημίζει μόνιμα. Έχω παρατηρήσει, μάλιστα, ότι οι άνθρωποι με τη μεγαλύτερη επιρροή δεν είναι πάντα εκείνοι που καταλαμβάνουν περισσότερο χώρο. Συχνά είναι εκείνοι που μπορούν να μπουν σε έναν χώρο, να τον παρατηρήσουν, να ακούσουν και να φύγουν χωρίς να έχουν ανάγκη να αφήσουν παντού το αποτύπωμά τους. Ίσως λοιπόν το πραγματικό ζητούμενο σήμερα δεν είναι να γίνουμε λιγότερο δημόσιοι. Είναι να αποκτήσουμε ξανά την ικανότητα να επιλέγουμε τι θα κρατήσουμε ιδιωτικό.
Γιατί η υπερέκθεση δεν κάνει έναν άνθρωπο περισσότερο ενδιαφέροντα. Καμιά φορά απλώς τον κάνει περισσότερο διαθέσιμο.
- Έχετε γνωρίσει και συνεργαστεί με ανθρώπους από διαφορετικούς χώρους. Ποια χαρακτηριστικά σάς κάνουν να εκτιμήσετε πραγματικά έναν άνθρωπο, ανεξάρτητα από τη θέση ή την επιτυχία του;
Η ποιότητα ενός ανθρώπου φαίνεται πολύ περισσότερο στον τρόπο που συμπεριφέρεται όταν δεν χρειάζεται να εντυπωσιάσει κανέναν.
Εκτιμώ βαθιά την ευγένεια, αλλά όχι την τυπική ευγένεια. Με ενδιαφέρει η ποιότητα της συμπεριφοράς όταν δεν υπάρχει κοινό. Ο τρόπος που μιλά κάποιος στον άνθρωπο που τον εξυπηρετεί, στον συνεργάτη που δεν μπορεί να του προσφέρει κάτι, στον νεότερο, στον πιο αδύναμο της ομάδας του. Εκεί, κατά τη γνώμη μου, αποκαλύπτεται ο χαρακτήρας.
Εκτιμώ επίσης την πνευματική γενναιοδωρία. Έναν άνθρωπο που δεν φοβάται να αναγνωρίσει ότι κάποιος άλλος ξέρει περισσότερα, που μπορεί να πει «δεν το γνωρίζω», να αλλάξει γνώμη και να χαρεί πραγματικά με την επιτυχία κάποιου άλλου.
Και βέβαια, πάνω και πέρα από όλα, εκτιμώ τη συνέπεια. Όχι το να είναι κάποιος τέλειος — δεν με ενδιαφέρει καθόλου αυτό. Με ενδιαφέρει να είναι ίδιος άνθρωπος σε διαφορετικά δωμάτια. Συνέπεια λόγου, έργων, συμπεριφοράς. Μεγάλο ατού στην εποχή μας.
Γνωρίζω ανθρώπους με εξαιρετικό βιογραφικό και πολύ φτωχή συμπεριφορά. Τελικά, οι τίτλοι λένε τι κατάφερε κάποιος – κι αυτό όχι πάντα. Ο τρόπος που φέρεται λέει ποιος είναι.
- Η φιλοδοξία θεωρείται συνήθως προτέρημα. Πότε, κατά τη γνώμη σας, λειτουργεί δημιουργικά και πότε αρχίζει να επηρεάζει τον τρόπο που ένας άνθρωπος αντιμετωπίζει τους γύρω του;
Η φιλοδοξία είναι εξαιρετική κινητήρια δύναμη, αρκεί να ξέρεις τι ακριβώς κυνηγάς. Γιατί υπάρχει μια πολύ σημαντική διαφορά ανάμεσα στο «θέλω να γίνω καλύτερος» και στο «θέλω να είμαι καλύτερος από τους άλλους». Στην πρώτη περίπτωση έχεις έναν εσωτερικό στόχο. Στη δεύτερη, αρχίζεις να ζεις μέσα από συγκρίσεις. Και εκεί η φιλοδοξία σε καταστρέφει. Ο φιλόδοξος άνθρωπος που έχει αυτογνωσία, θέλει να εξελίσσεται, αναλαμβάνει ευθύνη, αντέχει την κριτική και δε χρειάζεται να μικρύνει τους άλλους για να μεγαλώσει ο ίδιος. Όταν όμως η φιλοδοξία συνδέεται με ανασφάλεια, αλλάζει. Τότε η επιτυχία του άλλου γίνεται προσωπική απειλή, η συνεργασία γίνεται ανταγωνισμός και οι άνθρωποι γύρω του μετατρέπονται σε σκαλοπάτια.
Και αυτό είναι, ίσως, το σημείο στο οποίο η φιλοδοξία παύει να είναι προσόν και γίνεται πρόβλημα χαρακτήρα. Για μένα φιλοδοξία είναι να θέλεις περισσότερα από τη ζωή και να έχεις το θάρρος να τα διεκδικείς. Όχι για να αποδείξεις ποιος είσαι στους άλλους, αλλά γιατί αρνείσαι να ζεις κάτω από τις δυνατότητες που ξέρεις πως έχεις.
- Η λέξη «status» συνδέεται συχνά με χρήματα, τίτλους και κοινωνική θέση. Υπάρχει για εσάς μια διαφορετική μορφή status, που δεν χρειάζεται τίποτα από αυτά;
Απολύτως. Και νομίζω ότι αυτή είναι η πιο ενδιαφέρουσα μορφή status. Υπάρχει το status που αγοράζεται, το status που γράφεται σε μια επαγγελματική κάρτα και το status που επιβάλλεται μέσα από την προβολή. Και υπάρχει εκείνο που δε μπορείς να αγοράσεις, να δηλώσεις ή να προσποιηθείς.
Είναι η παρουσία. Η ενέργεια που αφήνει η προσωπικότητά σου. Και αυτή δεν είναι ποτέ fake.
Ένας άνθρωπος μπορεί να μπει σε ένα χώρο χωρίς να πει τίποτα και να αντιληφθείς ότι έχει αυτοπεποίθηση, παιδεία, γνώση. Δε χρειάζεται να σου πει ποιος είναι. Το καταλαβαίνεις από τον τρόπο που κινείται, ακούει, μιλά και κυρίως από τον τρόπο που στέκεται στο χώρο.
Για μένα status είναι να έχεις επιλογές και να μη χρειάζεται να τις επιδεικνύεις. Να λες «όχι». Να μπορείς να φύγεις από μια κατάσταση που δε σε εκφράζει. Να έχεις λόγο που έχει βάρος ακόμη κι όταν δεν τον λες δυνατά.
Και ίσως το υψηλότερο status είναι να μη χρειάζεσαι την επιβεβαίωση του status σου. Γιατί όταν πρέπει να υπενθυμίζεις συνεχώς στους άλλους πόσο σημαντικός είσαι, συνήθως κάτι έχει ήδη αρχίσει να χάνει την αξία του.
- Ο σύγχρονος άντρας καλείται να συνδυάσει χαρακτηριστικά που παλαιότερα θεωρούνταν σχεδόν αντίθετα: δύναμη και ευαισθησία, αποφασιστικότητα και ενσυναίσθηση. Τι σημαίνει για εσάς ανδρική ωριμότητα σήμερα;
Εξαιρετική ερώτηση. Και για τα πρακτικά…, όταν ένας άνδρας αναφέρει πως είναι ξεχωριστός ή ώριμος, συνήθως δεν είναι. Η ανδρική ωριμότητα για μένα δεν έχει να κάνει με το πόσο φαινομενικά δυνατός ή πετυχημένος είναι ένας άντρας. Έχει να κάνει με το πόσο ασφαλής είναι μέσα στη δύναμή του και με το πόση ασφάλεια συναισθηματικά προσφέρει σε μένα. Υπάρχει υπερβολικά μεγάλη συναισθηματική αναπηρία στις μέρες μας. Δυσκολία έκφρασης, εγωισμός, χειριστικότητα και αλεξιθυμία.
Ένας ώριμος άντρας δε φοβάται την ευαισθησία του, γιατί δεν τη θεωρεί αδυναμία. Μπορεί να είναι αποφασιστικός χωρίς να γίνεται αυταρχικός, προστατευτικός χωρίς να γίνεται ελεγκτικός, δυναμικός χωρίς να χρειάζεται να επιβάλλεται.
Και υπάρχει κάτι που θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό: να μπορεί να αναλαμβάνει ευθύνη. Να λέει «έκανα λάθος» χωρίς να αισθάνεται ότι μειώνεται. Να μπορεί να ζητήσει συγγνώμη. Να μπορεί να μιλήσει για αυτό που αισθάνεται χωρίς να χρειάζεται να το μετατρέψει σε θυμό ή απόσταση. Νομίζω ότι έχουμε περάσει από μια εποχή όπου από τον άντρα ζητούσαμε κυρίως να είναι δυνατός, σε μια εποχή όπου του ζητάμε να είναι συναισθηματικά παρών. Πολύ πολύ δύσκολα βρίσκεις στις μέρες μας συναισθηματικά ώριμους άνδρες.
Η πραγματική δύναμη δεν είναι να μην έχεις ευάλωτα σημεία. Είναι να τα γνωρίζεις και να μη χρειάζεται να τα κρύβεις πίσω από εγωισμό. Και προσωπικά, ένας άντρας που ξέρει να στέκεται δυνατός χωρίς να κάνει τους άλλους να αισθάνονται μικρότεροι, έχει για μένα πολύ μεγαλύτερη γοητεία από οποιοδήποτε status.
- Σε επαγγελματικό και κοινωνικό επίπεδο δίνουμε μεγάλη σημασία στην ικανότητα κάποιου να μιλά και να διεκδικεί χώρο. Πόσο σημαντική θεωρείτε την ικανότητα να ακούει;
Πολύ περισσότερο απ’ όσο της δίνουμε.
Είμαι επαγγελματίας της μη λεκτικής επικοινωνίας και αυτό που έχω μάθει είναι ότι η επικοινωνία δεν αρχίζει όταν κάποιος ανοίγει το στόμα του. Αρχίζει πολύ νωρίτερα. Από το αν είναι πραγματικά παρών, από το βλέμμα, τη στάση του σώματος, την προσοχή του.
Το να ακούς δε σημαίνει απλώς να περιμένεις τη σειρά σου για να απαντήσεις. Αυτό το κάνουν πολλοί. Το δύσκολο είναι να ακούς για να καταλάβεις. Και στην πραγματικότητα, ένας άνθρωπος που ξέρει να ακούει έχει συχνά πολύ μεγαλύτερη επιρροή από εκείνον που μιλάει ασταμάτητα. Συλλέγει πληροφορία, αντιλαμβάνεται τις αποχρώσεις, καταλαβαίνει τι δεν ειπώθηκε.
Στην επαγγελματική ζωή αυτό είναι τεράστιο πλεονέκτημα. Στις σχέσεις είναι ακόμη σημαντικότερο. Θα έλεγα μάλιστα ότι η ικανότητα να ακούς είναι μορφή δύναμης. Γιατί για να ακούσεις πραγματικά πρέπει να αντέχεις για λίγο να μη βρίσκεσαι στο κέντρο.
Και αυτό δεν είναι καθόλου αυτονόητο σήμερα. Η ενεργητική ακρόαση είναι skill στην κορυφή των σχέσεων- επαγγελματικών & προσωπικών.
- Πόσα μπορούμε να καταλάβουμε για τον χαρακτήρα κάποιου από τον τρόπο που συμπεριφέρεται σε ανθρώπους από τους οποίους δεν έχει κάτι να κερδίσει;
Σχεδόν τα πάντα.Νομίζω ότι είναι από τα πιο αξιόπιστα «τεστ χαρακτήρα» που υπάρχουν και δε χρειάζεται καν να το κάνεις επίτηδες. Παρατήρησε έναν άνθρωπο όταν δεν έχει λόγο να είναι ευγενικός, όταν δεν υπάρχει κοινό, όταν απέναντί του βρίσκεται κάποιος που δεν μπορεί να του προσφέρει τίποτα. Εκεί πέφτει το communication strategy.
Δεν υπάρχει πια εικόνα να διαχειριστείς. Υπάρχει χαρακτήρας. Ένας άνθρωπος που φέρεται με σεβασμό στο σερβιτόρο, στον οδηγό, στον υπάλληλο, στον junior συνεργάτη, στον ηλικιωμένο που δυσκολεύεται, δεν το κάνει επειδή όλοι αυτοί μπορούν να του φανούν χρήσιμοι. Το κάνει επειδή έτσι αντιλαμβάνεται τη σχέση του με τους ανθρώπους. Αποδεικνύεται η παιδεία του, τα μικρά εκείνα χαρακτηριστικά που μπορεί να γοητεύσουν… ή να απογοητεύσουν αντίστοιχα.
Προσωπικά έχω πολύ μικρή ανοχή στους ανθρώπους που είναι εξαιρετικά γοητευτικοί προς τα πάνω και εξαιρετικά απαξιωτικοί προς τα κάτω. Γιατί αυτό δεν είναι κοινωνική ευφυΐα. Είναι υπολογισμός. Ένα tip από μένα: μπορείς να εκπαιδεύσεις την εικόνα σου. Δεν μπορείς να εκπαιδεύσεις για πάντα όμως τον χαρακτήρα σου να μην αποκαλύπτεται. Ο ευφυής άνθρωπος θα σε καταλάβει και θα σε ξεγυμνώσει πολύ γρήγορα.
- Αν ένας νέος άντρας σάς ρωτούσε ποια στοιχεία αξίζει να καλλιεργήσει στον χαρακτήρα του, πέρα από την επαγγελματική επιτυχία και την εικόνα του, ποια θα ξεχωρίζατε;
Θα του έλεγα πρώτα να καλλιεργήσει αυτογνωσία. Να ξέρει ποιος είναι πριν αποφασίσει ποιος θέλει να φαίνεται. Μετά, συνέπεια. Να κάνει αυτά που λέει. Είναι πολύ πιο σπάνιο απ’ όσο νομίζουμε και πολύ πιο ελκυστικό από οποιοδήποτε εντυπωσιακό βιογραφικό.
Να μάθει να διαχειρίζεται την απόρριψη χωρίς να γίνεται κυνικός, την επιτυχία χωρίς να γίνεται αλαζόνας και την αποτυχία χωρίς να καταρρέει. Να έχει περιέργεια. Να διαβάζει και να ακούει ανθρώπους που διαφωνούν μαζί του. Η πνευματική στασιμότητα είναι πολύ πιο επικίνδυνη από μια επαγγελματική αποτυχία.
Να μάθει επίσης να επικοινωνεί καθαρά. Να είναι συγκεκριμένος. Να λέει τι θέλει, τι δεν θέλει και τι αισθάνεται χωρίς παιχνίδια δύναμης. Η σαφήνεια είναι μορφή σεβασμού.
Και, κυρίως, να μη φοβάται να είναι ευγενικός. Υπάρχει μια περίεργη εποχή που έχει κάνει κάποιους ανθρώπους να πιστεύουν ότι η ψυχρότητα είναι δύναμη και η ευγένεια αδυναμία. Δεν είναι. Ποτέ δε θα γίνει.
Θα του έλεγα κάτι πολύ απλό: χτίσε έναν χαρακτήρα που να αντέχει όταν φύγουν από πάνω σου ο τίτλος, τα χρήματα, η θέση και η εικόνα. Μπορείς; Θα ήσουν το ίδιο θελκτικός, γοητευτικός ή ερωτεύσιμος;
Γιατί στο τέλος, η εικόνα μπορεί να σε συστήσει σε έναν άνθρωπο. Ο χαρακτήρας είναι αυτός που θα αποφασίσει αν θα μείνει.
Η συζήτηση με την Αφροδίτη Κράβαρη επιστρέφει, τελικά, σε κάτι απλό: η εικόνα έχει τη σημασία της, αλλά δεν αρκεί. Οι τίτλοι αλλάζουν, οι ρόλοι επίσης. Αυτό που μένει είναι ο τρόπος που στεκόμαστε απέναντι στους ανθρώπους και οι επιλογές που κάνουμε όταν δεν υπάρχει κανείς να μας παρατηρεί.
Ίσως εκεί να βρίσκεται και η πιο ουσιαστική έννοια του status.
Θ.Π.