Δρ Βαλεντίνα Κόρδη: Μια Συζήτηση για Όσα Δεν Φαίνονται

Σε έναν κόσμο που κινείται διαρκώς προς τα εμπρός, η έννοια της επιτυχίας μοιάζει συχνά αυτονόητη. Περισσότερα επιτεύγματα, μεγαλύτεροι στόχοι, συνεχής εξέλιξη. Κι όμως, πίσω από κάθε εξωτερική διάκριση κρύβεται μια λιγότερο ορατή διαδρομή· εκείνη που αφορά τις σκέψεις, τις αμφιβολίες, τις εσωτερικές συγκρούσεις και τις αποφάσεις που διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο στεκόμαστε απέναντι στη ζωή.

Η Δρ Βαλεντίνα Κόρδη έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της επαγγελματικής της πορείας στη μελέτη αυτής ακριβώς της διαδρομής. Μέσα από το έργο της, εξερευνά τη σχέση ανάμεσα στην αυτογνωσία, την προσωπική ευθύνη και την ουσιαστική ηγεσία, προτείνοντας μια διαφορετική ανάγνωση της επιτυχίας: όχι ως προορισμό, αλλά ως αποτέλεσμα εσωτερικής καλλιέργειας.

Σε μια εποχή όπου η ταχύτητα συχνά υπερισχύει της σκέψης και η εικόνα της ουσίας, η προσέγγισή της υπενθυμίζει ότι η ποιότητα των επιλογών μας εξαρτάται τελικά από την ποιότητα της σχέσης που έχουμε με τον εαυτό μας.

Στη συζήτηση που ακολουθεί, μιλάμε για τη φιλοδοξία, την αυθεντικότητα, τη σιωπή, την προσωπική εξέλιξη και για εκείνα τα στοιχεία που συνεχίζουν να έχουν αξία ακόμη και όταν όλα τα υπόλοιπα αλλάζουν.

Υπάρχει μια ερώτηση που επιστρέφει συχνά στη σκέψη σας τα τελευταία χρόνια;

Ναι. Η ερώτηση που επιστρέφει συχνά στη σκέψη μου είναι: Πού πηγαίνει ο κόσμος και πού πηγαίνω κι εγώ μαζί του;

Ζούμε σε μια εποχή που αλλάζει με τεράστια ταχύτητα. Ο τρόπος που εργαζόμαστε, επικοινωνούμε, ηγούμαστε, σχετιζόμαστε και παίρνουμε αποφάσεις μετακινείται συνεχώς. Για μένα, λοιπόν, το ζητούμενο δεν είναι να μένω προσκολλημένη σε αυτό που ήμουν, αλλά ούτε και να παρασύρομαι άκριτα από κάθε νέα τάση.

Δεν ξεχνώ ποτέ από πού ξεκίνησα. Το παρελθόν μου είναι ένας εσωτερικός χάρτης. Μου θυμίζει τις δυσκολίες, τις αποφάσεις, τις υπερβάσεις, αλλά και τις αξίες που με κράτησαν όρθια. Ταυτόχρονα, θέλω να παραμένω παρούσα στο σήμερα και να δημιουργώ συνειδητά τις συνθήκες για το μέλλον.

Αυτό που θέλω να μένει σταθερό μέσα σε όλη αυτή την κίνηση είναι οι αξίες μου. Γιατί η εξέλιξη χωρίς αξίες μπορεί πολύ εύκολα να γίνει απλώς προσαρμογή. Και η προσαρμογή χωρίς εσωτερική κατεύθυνση μπορεί να σε οδηγήσει κάπου που τελικά δεν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου.

Ποια ήταν η στιγμή που συνειδητοποιήσατε ότι η πραγματική αλλαγή δεν ξεκινά από τις συνθήκες, αλλά από τον τρόπο που τις ερμηνεύουμε;

Δεν ήταν ακριβώς μια στιγμή. Ήταν περισσότερο μία παρατήρηση που άρχισε να σχηματίζεται μέσα μου από πολύ μικρή ηλικία.

Παρατηρούσα ανθρώπους γύρω μου που είχαν πραγματικές δυσκολίες, εμπόδια και περιορισμούς. Κάποιοι έμεναν εγκλωβισμένοι σε αυτά που δεν είχαν: Στη βοήθεια που δεν τους δόθηκε, στις ευκαιρίες που δεν ήρθαν, στις αδικίες που έζησαν. Και φυσικά όλα αυτά μπορεί να είναι απολύτως αληθινά. Όμως έβλεπα ότι ο τρόπος που τα ερμήνευαν συχνά τους κρατούσε σταματημένους.

Από την άλλη, υπήρχαν άνθρωποι που δεν είχαν απαραίτητα καλύτερες συνθήκες. Είχαν όμως διαφορετική οπτική. Αντί να ρωτούν μόνο «γιατί μου συμβαίνει αυτό;», ρωτούσαν και «τι μπορώ να κάνω με αυτό που έχω;». Δεν αρνούνταν τη δυσκολία, αλλά δεν της παρέδιδαν και ολόκληρη την ταυτότητά τους.

Εκεί άρχισα να καταλαβαίνω ότι η αλλαγή συχνά ξεκινά όταν αλλάζει η ερμηνεία μας για τις συνθήκες και όχι απαραίτητα όταν αλλάζουν οι συνθήκες. Εκεί αλλάζει η στάση, η ενέργεια, οι επιλογές και τελικά η πορεία.

Ζούμε σε μια εποχή που εξυμνεί τη διαρκή εξέλιξη. Πιστεύετε ότι έχουμε μάθει να εξελισσόμαστε χωρίς να ακούμε πραγματικά τον εαυτό μας;

Πιστεύω ότι έχουμε μπερδέψει την εξέλιξη με την κατανάλωση πληροφορίας.

Σήμερα μπορούμε να διαβάσουμε περισσότερα βιβλία, να παρακολουθήσουμε περισσότερα σεμινάρια, να ακούσουμε περισσότερα podcasts, να έχουμε πρόσβαση σε περισσότερη γνώση από ποτέ. Αυτό είναι πολύτιμο. Όμως δεν σημαίνει από μόνο του ότι εξελισσόμαστε.

Η πραγματική εξέλιξη δεν συμβαίνει όταν απλώς περνάμε από τη μία πληροφορία στην άλλη. Συμβαίνει όταν κάτι από αυτό που μαθαίνουμε το αφήνουμε να μας επηρεάσει. Όταν το μετατρέπουμε σε πράξη, σε συνήθεια, σε διαφορετική απόφαση, σε καλύτερη αντίδραση, σε πιο ώριμη συμπεριφορά.

Πολλές φορές χρησιμοποιούμε την πληροφορία σαν να είναι απόδειξη προόδου. «Διάβασα, άκουσα, παρακολούθησα, ενημερώθηκα». Αλλά η ερώτηση είναι: Τι από όλα αυτά άλλαξε στον τρόπο που σκέφτομαι, επικοινωνώ, αποφασίζω ή σχετίζομαι; Χωρίς εφαρμογή, η γνώση παραμένει απλώς υλικό. Με την εφαρμογή, γίνεται προσωπική εξέλιξη.

Τι σας έχει διδάξει η επαφή με ανθρώπους που, παρά την επιτυχία τους, εξακολουθούν να αναζητούν κάτι βαθύτερο;

Με έχει διδάξει ότι η εξωτερική επιτυχία δεν απαντά από μόνη της στα εσωτερικά ερωτήματα.

Έχω δουλέψει με ανθρώπους που είχαν πετύχει πολλά. Είχαν θέσεις, αναγνώριση, οικονομική άνεση, επιρροή. Κι όμως, μέσα τους υπήρχε συχνά ένα ερώτημα που δεν είχε απαντηθεί: «Και τώρα τι;» ή «Γιατί, ενώ έχω πετύχει τόσα, δεν νιώθω όπως πίστευα ότι θα νιώσω;».

Αυτό με έχει κάνει να βλέπω την επιτυχία με μεγαλύτερη ωριμότητα. Πολλές φορές, αυτό που αναζητούν βαθύτερα οι άνθρωποι δεν είναι κάτι πιο εντυπωσιακό. Είναι κάτι πιο απλό και πιο ουσιαστικό: Ηρεμία, νόημα, αυθεντικές σχέσεις, ελευθερία, υγεία, εσωτερική συνέπεια, αίσθηση ότι δεν έχουν χάσει τον εαυτό τους στη διαδρομή.

Η επιτυχία γίνεται επικίνδυνη όταν τρέφει μια μη λειτουργική ματαιοδοξία. Μια ματαιοδοξία που δεν χορταίνει ποτέ, γιατί στην πραγματικότητα δεν τρέφεται από δημιουργία, αλλά από ανασφάλεια. Τότε ό,τι κι αν πετύχεις, μοιάζει προσωρινά αρκετό και πολύ γρήγορα ανεπαρκές. Το βαθύτερο ζητούμενο, τελικά, είναι να μπορείς να πετυχαίνεις χωρίς να απομακρύνεσαι από αυτό που έχει πραγματική αξία για σένα.

Υπάρχει κάποια πεποίθηση που είχατε παλαιότερα για την επιτυχία και σήμερα δεν την συμμερίζεστε πλέον;

Παλαιότερα πίστευα ότι η επιτυχία έχει να κάνει κυρίως με το πόσο πολύ αντέχεις, πόσο σκληρά δουλεύεις και πόσο μακριά μπορείς να φτάσεις τον εαυτό σου.

Σήμερα δεν το βλέπω έτσι. Η αντοχή είναι σημαντική, αλλά δεν είναι από μόνη της αρετή. Μπορεί να γίνει και παγίδα. Μπορεί να σε κάνει να συνηθίσεις την υπερλειτουργία, να θεωρείς φυσιολογική την εξάντληση και να μετράς την αξία σου με βάση το πόσα μπορείς να σηκώσεις.

Πλέον πιστεύω ότι η επιτυχία δεν είναι μόνο το αποτέλεσμα που πετυχαίνεις. Είναι και ο τρόπος με τον οποίο το πετυχαίνεις. Αν για να φτάσεις κάπου χρειαστεί να χάσεις την υγεία σου, την ψυχραιμία σου, τις σχέσεις σου ή την επαφή με τον εαυτό σου, τότε ίσως αυτό που ονομάζεις επιτυχία χρειάζεται επαναπροσδιορισμό.

Η επιτυχία για μένα σήμερα έχει περισσότερο να κάνει με την εσωτερική συνέπεια. Να μπορείς να προχωράς, να δημιουργείς, να εξελίσσεσαι, αλλά να μη χρειάζεται να εξαντλήσεις τον εαυτό σου για να αποδείξεις ότι αξίζεις.

Πόσο σημαντικό θεωρείτε τον χώρο της σιωπής μέσα στην καθημερινότητα ενός ανθρώπου που καλείται να παίρνει αποφάσεις και να ηγείται;

Τον θεωρώ απολύτως απαραίτητο. Όχι ως πολυτέλεια, αλλά ως προϋπόθεση καθαρής σκέψης.

Όταν ένας άνθρωπος καλείται να παίρνει αποφάσεις, να ηγείται, να διαχειρίζεται ανθρώπους, πιέσεις, προσδοκίες και αλλαγές, χρειάζεται έστω και λίγα λεπτά μέσα στην ημέρα όπου δεν αντιδρά απλώς σε ό,τι συμβαίνει. Χρειάζεται χρόνο για να επανασυνδεθεί με τον εαυτό του, με τις αξίες του και με το είδος ανθρώπου ή ηγέτη που θέλει να είναι.

Η σιωπή δεν είναι απραξία. Είναι χώρος επεξεργασίας. Είναι εκεί όπου μπορείς να ακούσεις τι πραγματικά σκέφτεσαι, τι νιώθεις, τι σε επηρεάζει και τι ίσως χρειάζεται να δεις πιο καθαρά πριν απαντήσεις ή αποφασίσεις.

Ακόμη και από πλευράς εγκεφάλου, αυτό έχει τεράστια σημασία. Όταν λειτουργούμε συνεχώς σε καθεστώς πίεσης, ταχύτητας και εξωτερικών ερεθισμάτων, η σκέψη μας γίνεται πιο αντιδραστική. Η παύση βοηθά τον εγκέφαλο να ανακτήσει καλύτερη πρόσβαση σε λειτουργίες όπως η κρίση, η αυτορρύθμιση, η προοπτική και η λήψη πιο ώριμων αποφάσεων.

Μερικές φορές, τα πιο σημαντικά πράγματα τα ακούμε, όταν επιτρέψουμε λίγη σιωπή μέσα μας.

Ποια χαρακτηριστικά ξεχωρίζετε στους ανθρώπους που καταφέρνουν να διατηρούν την ισορροπία τους ακόμη και σε περιόδους έντονης πίεσης;

Ξεχωρίζω κυρίως την ικανότητά τους να μην ταυτίζονται πλήρως με την πίεση της στιγμής.

Οι άνθρωποι που διατηρούν την ισορροπία τους, δεν είναι απαραίτητα άνθρωποι που δεν αγχώνονται ή δεν δυσκολεύονται. Είναι άνθρωποι που έχουν μάθει να δημιουργούν μια μικρή απόσταση, ανάμεσα σε αυτό που συμβαίνει και στον τρόπο που θα αντιδράσουν. Δεν αφήνουν κάθε εξωτερικό γεγονός να καθορίζει άμεσα την εσωτερική τους κατάσταση.

Επίσης, έχουν συνήθως σαφείς εσωτερικές προτεραιότητες. Ξέρουν τι είναι σημαντικό και τι είναι απλώς επείγον. Αυτό τους βοηθά να μη διασπώνται διαρκώς από την ένταση της ημέρας.

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό είναι η αυτοπαρατήρηση. Μπορούν να αναγνωρίσουν πότε αρχίζουν να χάνουν την ψυχραιμία τους, πότε κουράζονται, πότε λειτουργούν αμυντικά, πότε χρειάζονται παύση. Αυτή η επίγνωση είναι κρίσιμη, γιατί δεν μπορείς να ρυθμίσεις κάτι που δεν έχεις πρώτα αναγνωρίσει.

Και τέλος, έχουν μια μορφή εσωτερικής πειθαρχίας. Όχι σκληρότητα προς τον εαυτό τους, αλλά την ικανότητα να επιστρέφουν σε αυτό που έχει σημασία, ακόμη κι όταν οι συνθήκες τους τραβούν αλλού. Ξέρουν, να διαλέγουν τις μάχες τους!

Η φιλοδοξία συχνά παρουσιάζεται ως κινητήρια δύναμη. Πότε πιστεύετε ότι μετατρέπεται σε παγίδα;

Η φιλοδοξία είναι πολύτιμη όταν μας κινητοποιεί να δημιουργούμε, να εξελισσόμαστε και να αξιοποιούμε τις δυνατότητές μας. Μετατρέπεται όμως σε παγίδα όταν παύει να μας υπηρετεί και αρχίζουμε εμείς να σερνόμαστε πίσω της.

Αυτό συμβαίνει όταν δεν μπορούμε πια να σταματήσουμε στο ενδιάμεσο και να αναγνωρίσουμε τις νίκες μας. Όταν κάθε επίτευγμα ακυρώνεται σχεδόν αμέσως από τον επόμενο στόχο. Όταν η εσωτερική μας φωνή δεν λέει ποτέ «προχώρησες», αλλά μόνο «δεν έφτασες ακόμη».

Τότε η φιλοδοξία δεν είναι πια δημιουργική δύναμη. Γίνεται ένας μηχανισμός μόνιμης ανεπάρκειας.

Η φιλοδοξία γίνεται επίσης παγίδα όταν αρχίζουμε να χάνουμε τον εαυτό μας για να ανταποκριθούμε σε μια εικόνα επιτυχίας που ίσως δεν είναι καν δική μας. Όταν κυνηγάμε στόχους που δείχνουν εντυπωσιακοί, αλλά δεν μας αντιπροσωπεύουν πραγματικά.

Για μένα, η υγιής φιλοδοξία χρειάζεται δύο πράγματα: Κατεύθυνση και επίγνωση. Να ξέρεις πού θέλεις να πας, αλλά και να ελέγχεις συχνά ποιος γίνεσαι στην προσπάθεια να φτάσεις εκεί.

Υπάρχει κάποια συμβουλή που δίνετε συχνά στους άλλους και προσπαθείτε ακόμη να εφαρμόζετε και η ίδια στη ζωή σας;

Ναι. Να μην είμαστε τόσο αυστηροί με τον εαυτό μας.

Το λέω συχνά στους ανθρώπους με τους οποίους δουλεύω, αλλά είναι κάτι που υπενθυμίζω και στον εαυτό μου. Ειδικά οι άνθρωποι που έχουν στόχους και όραμα, που είναι υπεύθυνοι και έχουν υψηλές απαιτήσεις από τον εαυτό τους, συχνά έχουν μια πολύ σκληρή εσωτερική φωνή. Βλέπουν αμέσως τι δεν έγινε αρκετά καλά, τι θα μπορούσε να είχε γίνει καλύτερα, πού υστέρησαν, τι δεν πρόλαβαν.

Η αυτοβελτίωση όμως δεν χρειάζεται να ξεκινά από αυτοκριτική. Μπορεί να ξεκινά και από διαύγεια, ευθύνη και κατανόηση. Δεν σημαίνει ότι χαρίζεσαι στον εαυτό σου. Σημαίνει ότι δεν τον διαλύεις κάθε φορά που δεν ανταποκρίνεται στο ιδανικό σου.

Προσπαθώ κι εγώ να το θυμάμαι αυτό. Να παραμένω απαιτητική με την εξέλιξή μου, αλλά όχι τιμωρητική με τον εαυτό μου. Είναι λεπτή διαφορά, αλλά πολύ σημαντική.

Αν μπορούσατε να αφήσετε μία μόνο σκέψη στον αναγνώστη που διαβάζει αυτή τη συνέντευξη, ποια θα θέλατε να είναι;

Θα ήθελα να κρατήσει ότι η ζωή μας δεν αλλάζει μόνο από τις μεγάλες αποφάσεις. Αλλάζει και από τον τρόπο που στεκόμαστε καθημερινά απέναντι στον εαυτό μας.

Από τις σκέψεις που επαναλαμβάνουμε. Από τις ερμηνείες που δίνουμε. Από τα μικρά «ναι» και τα μικρά «όχι». Από το αν ακούμε πραγματικά τις ανάγκες μας ή απλώς συνεχίζουμε να λειτουργούμε μηχανικά. Από το αν κυνηγάμε μια εικόνα επιτυχίας ή χτίζουμε μια ζωή που μπορούμε να κατοικήσουμε εσωτερικά.

Δεν χρειάζεται πάντα να κάνουμε μια τεράστια ανατροπή για να αλλάξει κάτι ουσιαστικό. Μερικές φορές χρειάζεται να αρχίσουμε να βλέπουμε πιο καθαρά. Να ρωτήσουμε: «Αυτό που κυνηγάω, είναι πραγματικά δικό μου; Ο τρόπος που ζω, με φέρνει πιο κοντά ή πιο μακριά από τον άνθρωπο που θέλω να είμαι;».

Για μένα, αυτή είναι μια από τις πιο σημαντικές μορφές προσωπικής ευθύνης. Να μην αφήνουμε τη ζωή να μας παρασύρει τόσο, ώστε να ξυπνήσουμε κάποια στιγμή και να μην αναγνωρίζουμε τη διαδρομή που ακολουθήσαμε.

Η συζήτησή μας με τη Δρ Βαλεντίνα Κόρδη δεν περιστράφηκε γύρω από την επιτυχία όπως συνήθως την αντιλαμβανόμαστε. Περιστράφηκε γύρω από την επίγνωση, την αυθεντικότητα και τη σημασία των επιλογών που διαμορφώνουν αθόρυβα την καθημερινότητά μας.

Γιατί πολλές φορές, όσα καθορίζουν τη ζωή μας δεν είναι εκείνα που φαίνονται περισσότερο, αλλά εκείνα που συμβαίνουν βαθιά μέσα μας.

T.P.