Σπύρος Βαρότσης: Να μεγαλώνεις καλά

Η συζήτηση γύρω από την άσκηση έχει αλλάξει αρκετά τα τελευταία χρόνια. Δεν αφορά πια μόνο την εικόνα ή τη φυσική κατάσταση. Όλο και περισσότερο συνδέεται με το πώς θέλουμε να ζούμε, να μεγαλώνουμε και να αισθανόμαστε μέσα στο σώμα μας.

Ο Σπύρος Βαρότσης έχει επιλέξει να βλέπει αυτή τη σχέση συνολικά. Με σπουδές στη Φυσική Αγωγή και την Εφαρμοσμένη Διαιτολογία και Διατροφή και με περίπου δύο δεκαετίες επαγγελματικής εμπειρίας στον χώρο της άσκησης, έχει συνδυάσει στην πορεία του την προπονητική, την εκπαίδευση επαγγελματιών του fitness και τη δημόσια επικοινωνία γύρω από την άσκηση και την υγεία, έχοντας μεταξύ άλλων ανέβει και στη σκηνή του TEDx.

Ομιλία TEDx «Πώς να σταματήσεις τον χρόνο με ένα ζευγάρι παπούτσια»:
https://m.youtube.com/watch?v=LuMSNCx4-Ns

Με αφορμή αυτή την προσέγγιση, μιλήσαμε μαζί του για τη σχέση μας με το σώμα, τη συνέπεια, τις υπερβολές που συχνά συνοδεύουν το fitness, τη μακροζωία και τελικά για το τι σημαίνει να φροντίζεις τον εαυτό σου με τρόπο που μπορεί να αντέξει στον χρόνο.

Έχετε περάσει πολλά χρόνια μέσα στον χώρο της άσκησης. Τι έχει αλλάξει περισσότερο στον τρόπο με τον οποίο βλέπετε σήμερα το σώμα και τη φροντίδα του σε σχέση με όταν ξεκινούσατε;

Όταν ξεκινούσα την επαγγελματική μου πορεία πριν από περίπου 20 χρόνια, είχα ήδη ένα αθλητικό υπόβαθρο από το ποδόσφαιρο και το μπάσκετ. Μέχρι τότε έβλεπα το σώμα κυρίως ως μια μηχανή υψηλής απόδοσης. Με ενδιέφερε τι μπορεί να κάνει, πόσο γρήγορα, πόσο δυνατά και πόσο αποτελεσματικά.

Όταν τελείωσα τη σχολή του ΤΕΦΑΑ Κομοτηνής μπήκα στον χώρο του fitness και των γυμναστηρίων. Τότε προστέθηκε πολύ έντονα στην εξίσωση και η εικόνα. Το σώμα μου πλέον δεν έπρεπε μόνο να αποδίδει καλά, έπρεπε να δείχνει τέλειο. Τότε για μένα η φροντίδα του σώματος βρισκόταν κάτω από την ομπρέλα μιας αρκετά αυστηρής και άκαμπτης πειθαρχίας στην προπόνηση και τη διατροφή, μαζί με τη γνωστή νοοτροπία «No Pain, No Gain». Κάτι που ακόμα υπάρχει πολύ έντονα στον χώρο μου.

Αυτή όμως η νοοτροπία μπορεί να έχει ένα κόστος που, ειδικά σε μικρότερη ηλικία, συχνά δεν αντιλαμβανόμαστε. Σωματικό κόστος, γιατί η διαρκής πίεση μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο τραυματισμών. Ψυχολογικό, γιατί δημιουργείται μια συνεχής απαίτηση να είσαι τέλειος στην προπόνηση, στη διατροφή και στην εικόνα σου. Αλλά και κοινωνικό, γιατί όταν η ζωή πρέπει να προσαρμόζεται σε άκαμπτους κανόνες, κάποια στιγμή επηρεάζονται και οι σχέσεις σου με τους άλλους.

Δεν θεωρώ σήμερα λάθος το να θέλει κάποιος να αποδίδει καλύτερα, να είναι πειθαρχημένος ή να του αρέσει αυτό που βλέπει στον καθρέφτη. Το πρόβλημα αρχίζει όταν αυτά γίνονται αυτοσκοπός και πιστεύεις ότι για να φροντίζεις το σώμα σου πρέπει συνεχώς να απαιτείς περισσότερα από αυτό.

Χρειάστηκαν χρόνια προσωπικής εμπειρίας για να συνειδητοποιήσω και πολλές φορές να πληρώσω το κόστος αυτής της νοοτροπίας. Χρειάστηκαν επίσης χρόνια εκπαίδευσης, διαβάσματος αλλά και δουλειάς με πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους για να καταλάβω ότι η φροντίδα του σώματος είναι κάτι πολύ ευρύτερο. Σήμερα εξακολουθώ να θέλω ένα σώμα όμορφο, δυνατό και αποδοτικό. Αλλά πάνω απ’ όλα θέλω ένα σώμα υγιές και λειτουργικό, που να μου επιτρέπει να ζω τη ζωή που θέλω όχι μόνο σήμερα, αλλά και σε 20 με 30 χρόνια.

Για μένα λοιπόν, φροντίδα σημαίνει να ξέρω πότε μπορώ να πατήσω το γκάζι, αλλά και να αναγνωρίζω πότε χρειάζεται να πατήσω το φρένο. Σημαίνει να μη σκέφτομαι μόνο αν αυτό που κάνω σήμερα θα με κάνει πιο δυνατό ή θα με βοηθήσει να δείχνω καλύτερα σε τρεις μήνες, αλλά και αν είναι ένας τρόπος ζωής που μπορώ να υποστηρίξω για χρόνια.

Για αρκετούς άνδρες η άσκηση ξεκινά από την επιθυμία να δείχνουν καλύτερα. Είναι αυτό απαραίτητα λάθος κίνητρο ή μπορεί τελικά να γίνει η αρχή για μια διαφορετική σχέση με τον εαυτό τους;

Όχι, δεν θεωρώ καθόλου λάθος να ξεκινήσει κάποιος να γυμνάζεται επειδή θέλει να δείχνει καλύτερα. Η εμφάνιση είναι ένα πολύ ισχυρό κίνητρο για πολλούς άνδρες και το θεωρώ απολύτως θεμιτό να θέλει κάποιος να βελτιώσει την εικόνα του και να του αρέσει περισσότερο αυτό που βλέπει στον καθρέφτη.

Ένα ισχυρό κίνητρο μπορεί να αποτελέσει τη σπίθα που χρειάζεται κάποιος για να ξεκινήσει και πολλές φορές το καύσιμο για να συνεχίσει. Συνήθως όμως, από μόνο του δεν αρκεί για να τον κρατήσει συνεπή μακροπρόθεσμα. Στην πορεία χρειάζεται να αναπτύξει πειθαρχία, αλλά κυρίως να δημιουργήσει συνήθειες και συστήματα που θα τον βοηθούν να συνεχίζει ακόμη και τις ημέρες που το κίνητρο θα είναι μειωμένο ή και ανύπαρκτο. Χρειάζεται λοιπόν ένα σύστημα αρκετά οργανωμένο ώστε να σε κρατά συνεπή, αλλά και αρκετά ευέλικτο ώστε να χωράει στην πραγματική σου ζωή.

Φυσικά υπάρχουν και πολλές περιπτώσεις όπου το αρχικό κίνητρο που ώθησε κάποιον να ξεκινήσει, μεταμορφώθηκε σε κάτι διαφορετικό. Το έχω δει πολλές φορές μέσα από τη δουλειά μου. Έχω προπονήσει ανθρώπους που ξεκίνησαν αποκλειστικά επειδή ήθελαν να χάσουν την κοιλιά τους, να αυξήσουν τη μυϊκή τους μάζα ή απλώς να τους αρέσει περισσότερο το σώμα τους και στην πορεία ανακάλυψαν κάτι άλλο. Είδαν ότι γίνονται δυνατότεροι, ότι μπορούν να κάνουν πράγματα που πριν δεν μπορούσαν, ότι έχουν περισσότερη ενέργεια, λιγότερο στρες ή λιγότερους πόνους και μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Και τότε άρχισαν να εκτιμούν το σώμα τους όχι μόνο για το πώς φαίνεται, αλλά και για το τι είναι ικανό να κάνει.

Έτσι, πολλές φορές με τον χρόνο, αλλάζει και ο ίδιος ο λόγος για τον οποίο γυμνάζεται κάποιος. Η εμφάνιση μπορεί να παραμένει σημαντική, αλλά δίπλα της έρχονται η δύναμη, η υγεία, η λειτουργικότητα, η αυτοπεποίθηση και η αίσθηση ότι φροντίζεις τον εαυτό σου.

Οπότε ναι, κάποιος μπορεί να ξεκινήσει την άσκηση απλώς επειδή θέλει να αλλάξει το σώμα που βλέπει στον καθρέφτη. Το πραγματικά ενδιαφέρον είναι όταν, μέσα από αυτή τη διαδικασία, αρχίζει να αλλάζει και ο τρόπος που βλέπει τον εαυτό του.

Μιλάτε για την άσκηση, τη διατροφή, τον ύπνο και την αποκατάσταση ως κομμάτια της ίδιας εικόνας. Στην πραγματική ζωή, όμως, οι περισσότεροι δυσκολευόμαστε να τα ισορροπήσουμε. Πού βλέπετε να γίνεται συνήθως το μεγαλύτερο λάθος;

Φυσικά και τα τέσσερα αυτά στοιχεία είναι σημαντικά τόσο για την υγεία όσο και για την απόδοσή μας. Το δύσκολο είναι ότι στην πραγματική ζωή δεν μπορούμε να τα έχουμε όλα συνεχώς σε τέλεια ισορροπία. Και ίσως αυτό είναι το πρώτο πράγμα που χρειάζεται να αποδεχτούμε. Η ισορροπία δεν είναι μια στατική κατάσταση. Υπάρχουν περίοδοι που μπορεί να προπονούμαστε περισσότερο, άλλες που η δουλειά ή οι υποχρεώσεις περιορίζουν τον χρόνο μας και άλλες που ίσως χρειάζεται να δώσουμε μεγαλύτερη προτεραιότητα στον ύπνο και την αποκατάσταση.

Δύο είναι τα μεγαλύτερα λάθη που βλέπω συνήθως στους ανθρώπους που προσπαθούν να βελτιώσουν αυτά τα στοιχεία.

Το πρώτο είναι ότι επιχειρούν να αλλάξουν τη ζωή τους κατά 180 μοίρες μέσα σε μία μέρα. Αποφασίζουν, για παράδειγμα, ότι από Δευτέρα θα πηγαίνουν γυμναστήριο πέντε φορές την εβδομάδα ενώ μέχρι τώρα δεν πήγαιναν καθόλου, θα κοιμούνται δύο ώρες νωρίτερα και ταυτόχρονα θα αλλάξουν εντελώς τον τρόπο που τρώνε. Το πρόβλημα είναι ότι όσο μεγαλύτερη είναι η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που κάνουμε σήμερα και σε αυτό που απαιτούμε ξαφνικά από τον εαυτό μας, τόσο δυσκολότερο είναι να την καλύψουμε.

Γι’ αυτό προτιμώ τις μικρές και ρεαλιστικές αλλαγές από το σημείο στο οποίο πραγματικά βρίσκεται κάποιος. Αν κοιμάσαι έξι ώρες, προσπάθησε αρχικά να πας για ύπνο 10 ή 15 λεπτά νωρίτερα και όχι δύο ώρες. Αν δεν γυμνάζεσαι καθόλου, ξεκίνα με δύο προπονήσεις και όχι με πέντε. Αν θέλεις να βελτιώσεις τη διατροφή σου, ξεκίνα αλλάζοντας ορισμένα πράγματα σε αυτό που ήδη τρως αντί να προσπαθήσεις από αύριο να ακολουθήσεις μια εντελώς διαφορετική διατροφή.

Επίσης, είναι πολύ δύσκολο να βελτιώσουμε τα πάντα ταυτόχρονα και η αλήθεια είναι ότι δεν χρειάζεται καν να το κάνουμε αυτό. Μπορείς για ένα διάστημα να επικεντρωθείς περισσότερο σε έναν τομέα και στη συνέχεια να προσθέσεις τον επόμενο.

Το δεύτερο, και ίσως μεγαλύτερο, λάθος είναι η εμμονή με την τελειότητα. Βάζουμε πολύ υψηλούς στόχους και στη συνέχεια απαιτούμε από τον εαυτό μας να τους πετυχαίνει κάθε μέρα στο 100%. Κάπως έτσι δημιουργείται εύκολα η λογική του «όλα ή τίποτα». Αν δεν έχω χρόνο για μία ώρα προπόνηση, δεν κάνω καθόλου. Αν ένα γεύμα ξεφύγει από το πλάνο μου, θεωρώ ότι χάλασε όλη η ημέρα. Αν για λίγες ημέρες δεν κοιμήθηκα όσο θα ήθελα, αισθάνομαι ότι απέτυχα.

Στην πράξη, όμως, δεν χρειάζεται κάθε ημέρα να είναι τέλεια. Χρειάζεται να μπορούμε να προσαρμόζουμε αυτό που κάνουμε στις πραγματικές συνθήκες της ζωής μας. Μια ημέρα μπορεί η καλύτερη επιλογή να είναι μία πλήρης προπόνηση και μια άλλη να είναι 20 λεπτά κίνησης. Κάποιες περιόδους μπορεί να δώσουμε μεγαλύτερη έμφαση στην προπόνηση και κάποιες άλλες στην αποκατάσταση.

Για μένα, λοιπόν, το ζητούμενο δεν είναι να προσπαθούμε να έχουμε συνεχώς άσκηση, διατροφή, ύπνο και αποκατάσταση στο 100%. Είναι να αναγνωρίζουμε τι χρειάζεται περισσότερο την προσοχή μας στην περίοδο που βρισκόμαστε και να κάνουμε τις καλύτερες επιλογές που μπορούμε μέσα στις πραγματικές συνθήκες της ζωής μας.

Ακούμε πολύ συχνά τη λέξη «πειθαρχία» όταν μιλάμε για άσκηση και διατροφή. Πού τελειώνει για εσάς η υγιής πειθαρχία και πού αρχίζει η υπερβολή;

Για μένα υπάρχουν δύο μεγάλες παρανοήσεις γύρω από την πειθαρχία και αυτές είναι που τελικά μπορούν να μας απομακρύνουν από την υγιή πλευρά της και να μας οδηγήσουν στην υπερβολή.

Η πρώτη είναι ότι η πειθαρχία είναι κάτι που είτε το έχεις είτε δεν το έχεις. Συχνά ακούω ανθρώπους να λένε «εγώ δεν είμαι πειθαρχημένος», σαν να πρόκειται για ένα έμφυτο χαρακτηριστικό που δεν μπορεί να αλλάξει. Δεν το βλέπω έτσι. Μπορούμε να αναπτύξουμε την πειθαρχία σταδιακά μέσα από συγκεκριμένες επιλογές και συμπεριφορές. Απλώς οι περισσότεροι δεν μάθαμε ποτέ πώς να το κάνουμε.

Η δεύτερη παρανόηση αφορά το τι σημαίνει πραγματικά να είσαι πειθαρχημένος. Πολλοί ταυτίζουν την πειθαρχία με αυστηρούς και άκαμπτους κανόνες, από τους οποίους δεν επιτρέπεται να παρεκκλίνεις ποτέ. Για μένα, όμως, πειθαρχία δεν σημαίνει να μην ξεφεύγεις ποτέ από το πρόγραμμα. Σημαίνει να μπορείς να διαχειρίζεσαι τις αντιξοότητες και να έχεις ένα πλάνο που θα σε βοηθήσει να επιστρέψεις σε αυτό. Ένα από τα σημεία στα οποία βλέπω πολλούς ανθρώπους να δυσκολεύονται είναι ακριβώς αυτό. Όταν εμφανιστεί μια δυσκολία που δεν είχαν προβλέψει, δεν ξέρουν πώς να τη διαχειριστούν και τελικά εγκαταλείπουν εντελώς την προσπάθεια.

Στην αντίπερα όχθη βρίσκεται η υπερβολή. Εκεί ξεφεύγεις πλέον από το «έχω κάποιες σταθερές αρχές και δεσμεύομαι απέναντι στους στόχους μου» και περνάς σε μια κατάσταση όπου αισθάνεσαι ενοχές επειδή έχασες μία προπόνηση, δεν μπορείς να απολαύσεις ένα γεύμα με φίλους ή με τον σύντροφό σου επειδή δεν βρίσκεται στο διατροφικό σου πλάνο ή προπονείσαι παρά τον πόνο, τον τραυματισμό ή την ασθένεια, επειδή «δεν επιτρέπεις στον εαυτό σου» να χάσει προπόνηση.

Έχω συναντήσει και πολύ πιο ακραίες περιπτώσεις, όπου οι κανόνες που είχαν δημιουργήσει κάποιοι άνθρωποι γύρω από την άσκηση ή τη διατροφή άρχισαν να επηρεάζουν τόσο έντονα την καθημερινότητα και τις διαπροσωπικές τους σχέσεις, ώστε αυτές έγιναν δυσλειτουργικές ή ακόμη και διακόπηκαν. Εκεί είναι πολύ δύσκολο πλέον να μιλάμε για φροντίδα του εαυτού μας.

Η υγιής πειθαρχία για μένα χρειάζεται και ευελιξία. Αυτό σημαίνει ότι παραμένω δεσμευμένος στον στόχο μου, αλλά μπορώ να προσαρμόσω τον τρόπο με τον οποίο θα φτάσω σε αυτόν ανάλογα με τις συνθήκες.

Επομένως, για μένα η πειθαρχία δεν είναι ένας διαρκής πόλεμος με τον εαυτό μας ούτε η ικανότητα να ακολουθούμε απαράβατους κανόνες. Είναι ένα εργαλείο που μας βοηθά να ζούμε περισσότερο σύμφωνα με αυτά που θεωρούμε σημαντικά.

Η ηλικία αλλάζει αναπόφευκτα το σώμα. Πιστεύετε ότι χρειάζεται να αλλάξει μαζί της και ο τρόπος που προπονούμαστε, αλλά κυρίως ο τρόπος που σκεφτόμαστε για το σώμα μας;

Η ηλικία πράγματι αλλάζει το σώμα και αυτό είναι κάτι που κανένας μας δεν μπορεί να αποφύγει. Πολλές από αυτές τις αλλαγές, όμως, σε αντίθεση με αυτό που συχνά πιστεύουμε, συμβαίνουν πολύ αργά. Δεν υπάρχει κάποιος διακόπτης που πατάμε στα 30 και ξαφνικά «καταστρέφεται ο μεταβολισμός» και οι φυσικές μας ικανότητες αρχίζουν να καταρρέουν. Με την πάροδο του χρόνου επηρεάζονται σταδιακά, μεταξύ άλλων, η μυϊκή μάζα, η δύναμη, η ισχύς και η αερόβια ικανότητα.

Αυτό όμως που θεωρώ πολύ σημαντικό να καταλάβουμε είναι ότι δεν οφείλεται κάθε μείωση των ικανοτήτων μας αποκλειστικά στη βιολογική γήρανση. Γνωρίζουμε με βάση την επιστήμη ότι ένα μεγάλο μέρος αυτής της πτώσης σχετίζεται και με το γεγονός ότι, όσο μεγαλώνουμε, κινούμαστε λιγότερο και σταματάμε να ζητάμε από το σώμα μας να διατηρήσει αυτές τις ικανότητες. Εδώ ταιριάζει πολύ καλά το γνωστό «use it or lose it».

Ως προς την προπόνηση, δεν θεωρώ ότι επειδή μεγαλώνουμε πρέπει ξαφνικά να περάσουμε σε μια εντελώς διαφορετική φιλοσοφία. Οι βασικές αρχές παραμένουν ίδιες, όπως και οι βασικές ανάγκες του σώματος. Χρειαζόμαστε μυϊκή ενδυνάμωση, αερόβια άσκηση, ενώ ιδιαίτερη αξία έχει να διατηρούμε στοιχεία όπως η ισχύς, η κινητικότητα και η ισορροπία. Αυτό που αλλάζει στις προπονητικές μεταβλητές είναι η αφετηρία του κάθε ανθρώπου, η δοσολογία, η προοδευτικότητα και οι ανάγκες αποκατάστασης. Αυτό σημαίνει ότι σε οποιαδήποτε ηλικία πρέπει να σεβόμαστε το σημείο στο οποίο βρισκόμαστε και να εξελισσόμαστε από εκεί.

Ίσως όμως ακόμη σημαντικότερο από το πώς αλλάζει η προπόνηση είναι το πώς αλλάζει ο τρόπος που σκεφτόμαστε για το σώμα μας. Θεωρώ λάθος να μεγαλώνουμε έχοντας διαρκώς ως σημείο αναφοράς τον εαυτό μας στα 20 ή στα 25 και να αντιμετωπίζουμε κάθε αλλαγή ως αποτυχία. Από την άλλη, είναι εξίσου λάθος να χρησιμοποιούμε την ηλικία ως δικαιολογία για να σταματήσουμε να απαιτούμε πράγματα από το σώμα μας.

Αυτό λοιπόν που πραγματικά χρειαζόμαστε είναι να γνωρίσουμε καλύτερα το σώμα μας. Να σεβόμαστε τις δυνατότητες που έχουμε σε κάθε περίοδο της ζωής μας, αλλά ταυτόχρονα να συνεχίζουμε να του δίνουμε τα κατάλληλα ερεθίσματα για να παραμένει δυνατό και ικανό.

Γιατί τελικά δεν προπονούμαστε μόνο για το σώμα που έχουμε σήμερα. Προπονούμαστε και για το σώμα που θα χρειαστούμε σε 20 ή 30 χρόνια.

Η μακροζωία έχει γίνει τα τελευταία χρόνια μια μεγάλη συζήτηση, πολλές φορές και μια ολόκληρη βιομηχανία. Αν αφήσουμε στην άκρη τα trends και τις υποσχέσεις, τι θεωρείτε ότι έχει πραγματικά σημασία για έναν άνθρωπο που θέλει να μεγαλώσει καλά;

Παρακολουθώ το πεδίο της μακροζωίας εδώ και αρκετά χρόνια, αλλά η μεγάλη έκρηξη του ενδιαφέροντος έχει έρθει κυρίως τα τελευταία τρία με τέσσερα χρόνια. Θεωρώ πολύ θετικό ότι η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο το lifespan, δηλαδή το πώς μπορούμε να ζήσουμε περισσότερο, αλλά κυρίως το healthspan, δηλαδή το πώς μπορούμε να ζήσουμε περισσότερα χρόνια με καλή υγεία και λειτουργικότητα.

Παράλληλα, όμως, έχει δημιουργηθεί μια τεράστια βιομηχανία γύρω από τη μακροζωία. Συμπληρώματα διατροφής, ειδικές θεραπείες, wearables, πρωτόκολλα άσκησης και αποκατάστασης και συνεχώς καινούργιες παρεμβάσεις που υπόσχονται ότι μπορούν να επιβραδύνουν τη γήρανση ή να μας βοηθήσουν να ζήσουμε πολύ περισσότερο.

Το παράδοξο είναι ότι, ενώ η επιστημονική έρευνα γύρω από τη μακροζωία εξελίσσεται συνεχώς, τα πράγματα για τα οποία έχουμε την ισχυρότερη τεκμηρίωση παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αυτά που ήδη γνωρίζουμε. Συστηματική άσκηση, καλή διατροφή, επαρκής ύπνος, αποφυγή του καπνίσματος, διαχείριση του στρες και έλεγχος των βασικών παραγόντων κινδύνου για την υγεία μας.

Και εδώ υπάρχει κατά τη γνώμη μου μια ενδιαφέρουσα αντίφαση. Αυτά που έχουν τη μεγαλύτερη αξία είναι συνήθως και τα λιγότερο εντυπωσιακά. Το να γυμνάζεσαι συστηματικά, να τρέφεσαι καλά, να κοιμάσαι επαρκώς και να μην καπνίζεις δεν είναι ιδιαίτερα «sexy». Δεν είναι καινούργια, δεν δημιουργούν εντυπωσιακούς τίτλους και δεν υπόσχονται κάποιο γρήγορο shortcut. Ένα καινούργιο supplement, ένα εξελιγμένο wearable ή μια νέα anti aging θεραπεία είναι πολύ πιο εύκολο να τραβήξει την προσοχή μας. Το καινούργιο, όμως, δεν σημαίνει απαραίτητα και πιο σημαντικό.

Εδώ θέλω να προσθέσω και δύο πράγματα που συχνά υποτιμούμε και δεν ακούγονται τόσο συχνά, επειδή δεν τα αντιλαμβανόμαστε ως μέρος του fitness ή της υγείας με τη στενή έννοια: τις ποιοτικές κοινωνικές σχέσεις και την ύπαρξη ενός σκοπού στη ζωή μας. Γιατί το να μεγαλώνουμε καλά δεν αφορά μόνο τις εξετάσεις αίματος, το ποσοστό λίπους ή τη φυσική μας κατάσταση. Αφορά και το αν έχουμε ανθρώπους γύρω μας, αν παραμένουμε ενεργοί μέσα στην κοινωνία και αν εξακολουθούμε να έχουμε πράγματα που μας δίνουν λόγο να σηκωθούμε το πρωί.

Δεν είμαι αντίθετος με την τεχνολογία, τα συμπληρώματα ή τις νέες παρεμβάσεις που μελετώνται για την υγιή μακροζωία. Το πρόβλημα για μένα αρχίζει όταν αντιστρέφουμε τις προτεραιότητες. Όταν ψάχνουμε το τελευταίο συμπλήρωμα, την τελευταία θεραπεία ή το πιο εξελιγμένο wearable, ενώ δεν έχουμε φροντίσει τους βασικούς παράγοντες. Είναι σαν να προσπαθούμε να βελτιστοποιήσουμε τις λεπτομέρειες ενός σπιτιού πριν χτίσουμε σωστά τα θεμέλιά του.

Και τελικά, το πραγματικό ερώτημα της μακροζωίας δεν είναι μόνο «πόσα χρόνια θέλω να ζήσω;». Είναι «σε τι κατάσταση θέλω να βρίσκομαι μέσα σε αυτά τα χρόνια;». Δεν έχει σημασία μόνο να φτάσουμε στα 90 ή στα 100. Σημασία έχει να κάνουμε ό,τι περνά από το χέρι μας ώστε να φτάσουμε εκεί με υγεία, λειτουργικότητα, ανεξαρτησία, ανθρώπους γύρω μας και λόγους για τους οποίους εξακολουθούμε να θέλουμε να ζούμε τη ζωή μας.

Μέσα από τη δουλειά σας έρχεστε σε επαφή με ανθρώπους που θέλουν να αλλάξουν το σώμα ή τις συνήθειές τους. Τι είναι τελικά δυσκολότερο: να ξεκινήσει κάποιος ή να καταφέρει να κάνει αυτή την αλλαγή μέρος της ζωής του;

Για μένα το δυσκολότερο δεν είναι να ξεκινήσει κάποιος. Είναι να καταφέρει να κάνει την αλλαγή μέρος της ζωής του, σε τέτοιο βαθμό που κάποια στιγμή να μη μοιάζει πλέον με αλλαγή, αλλά να είναι μέρος της ταυτότητάς του.

Το ξεκίνημα τις περισσότερες φορές είναι εύκολο. Μπορεί να δεις κάτι που θα σε παρακινήσει, να πλησιάζει το καλοκαίρι, να έχεις έναν γάμο ή μια βάφτιση όπου θέλεις να δείχνεις καλύτερα, να μη σου αρέσει πλέον αυτό που βλέπεις στον καθρέφτη ή απλώς να αποφασίσεις ότι ήρθε η στιγμή να φροντίσεις περισσότερο τον εαυτό σου. Έχεις ενθουσιασμό, έχεις κίνητρο και για ένα διάστημα όλα πηγαίνουν καλά.

Το πραγματικό τεστ όμως δεν έρχεται όταν όλα πηγαίνουν σύμφωνα με το πρόγραμμα. Έρχεται όταν αυξηθεί η δουλειά, όταν δεν έχεις κοιμηθεί καλά, όταν ταξιδεύεις, όταν υπάρχουν οικογενειακές υποχρεώσεις ή όταν απλώς βαρεθείς μετά τις πρώτες εβδομάδες και σου έχει φύγει ο αρχικός ενθουσιασμός. Αυτό είναι ένα μοτίβο που έχω δει πάρα πολλές φορές. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν δυσκολεύονται να κάνουν ένα δυνατό ξεκίνημα. Δυσκολεύονται να συνεχίσουν όταν οι συνθήκες παύουν να είναι ιδανικές.

Για να αλλάξουμε πραγματικά, πρέπει κάποια στιγμή να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε την άσκηση και τη φροντίδα του σώματός μας σαν ένα προσωρινό project. Δεν γυμνάζομαι για τρεις μήνες μέχρι να πετύχω έναν στόχο και μετά επιστρέφω στην προηγούμενη ζωή μου. Ο στόχος είναι να βρω έναν τρόπο να υπάρχει η άσκηση στη ζωή μου και όταν έχω πολύ χρόνο και όταν έχω λίγο, και όταν έχω κίνητρο και όταν δεν έχω.

Η πραγματική αλλαγή έχει ολοκληρωθεί όταν σταματήσεις να σκέφτεσαι «προσπαθώ να γυμνάζομαι» και αρχίσεις να σκέφτεσαι «είμαι ο άνθρωπος που γυμνάζεται».

Μετά από τόσα χρόνια εμπειρίας, τι σημαίνει σήμερα για εσάς προσωπικά «είμαι καλά»; Έχει αλλάξει ο δικός σας ορισμός της ευεξίας με τα χρόνια;

Έχει αλλάξει αρκετά με τα χρόνια η δική μου ερμηνεία του «είμαι καλά». Παλιά θα το συνέδεα πολύ περισσότερο με την εμφάνιση και την απόδοση. Με το πόσο δυνατό ήταν το σώμα μου, τι μπορούσε να κάνει και φυσικά με το πώς έδειχνε.

Σήμερα το βλέπω πολύ πιο συνολικά. Υπάρχει ένας πολύ γνωστός ορισμός του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, σύμφωνα με τον οποίο η υγεία δεν είναι απλώς η απουσία ασθένειας, αλλά περιλαμβάνει τη σωματική, την ψυχική και την κοινωνική ευεξία. Και θεωρώ πολύ σημαντική αυτή την οπτική, γιατί μπορεί κάποιος να μην έχει κάποια διαγνωσμένη ασθένεια και παρ’ όλα αυτά να μη νιώθει πραγματικά καλά.

Όσο περνούν τα χρόνια, καταλαβαίνω επίσης όλο και περισσότερο ότι το «είμαι καλά» σημαίνει να κοιμάμαι καλά, να έχω ψυχική ηρεμία, ανθρώπους με τους οποίους θέλω να μοιράζομαι τη ζωή μου, πράγματα που με ενθουσιάζουν και στόχους που εξακολουθούν να με κάνουν να θέλω να εξελίσσομαι.

Θεωρώ επίσης ότι χρειάζεται να πάμε και ένα βήμα πέρα από την έννοια της ευεξίας και να επιδιώξουμε την έννοια της ευρωστίας. Ευρωστία σημαίνει ότι έχω ένα σώμα που όχι μόνο ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της καθημερινότητας, αλλά έχει την ικανότητα να ανταποκριθεί και σε μεγαλύτερες απαιτήσεις όταν χρειαστεί. Θέλω να έχω δύναμη, αντοχή, κινητικότητα και ενέργεια. Να μπορώ να σηκώσω βαριά πράγματα, να τρέξω, να παίξω ένα άθλημα, να ταξιδέψω και γενικότερα να μπορώ να κάνω όχι μόνο όσα απαιτεί η καθημερινότητά μου, αλλά και όσα επιλέγω να κάνω επειδή μου δίνουν χαρά.

Για μένα, λοιπόν, το «είμαι καλά» σημαίνει κάτι αρκετά απλό: να έχω την υγεία και την ικανότητα να ζω τη ζωή που θέλω.

Και ίσως τελικά αυτός να είναι και ο σημαντικότερος λόγος για να φροντίζουμε το σώμα μας. Όχι για να κάνουμε τη ζωή μας να περιστρέφεται γύρω από αυτό, αλλά για να έχουμε ένα σώμα που μας επιτρέπει να ζήσουμε όσο περισσότερη ζωή μπορούμε.

Η συζήτηση με τον Σπύρο Βαρότση ξεκίνησε από το σώμα, αλλά στην πορεία πήγε αναπόφευκτα λίγο πιο μακριά. Στην πειθαρχία και στα όριά της, στις μικρές συνήθειες που αντέχουν περισσότερο από τις μεγάλες αποφάσεις, στην ηλικία, στη μακροζωία και τελικά στον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να φροντίζουμε τον εαυτό μας.

Ίσως το πιο ενδιαφέρον είναι ότι, μετά από περίπου δύο δεκαετίες μέσα στον χώρο της άσκησης, ο ίδιος δεν μιλά για περισσότερη πίεση ή για την αναζήτηση της τελειότητας. Μιλά περισσότερο για ισορροπία, συνέπεια και για την ικανότητα να γνωρίζεις πότε πρέπει να πιέσεις το σώμα σου και πότε να το ακούσεις. Για μια σχέση μαζί του που αλλάζει όσο αλλάζουμε κι εμείς.

Γιατί το να μεγαλώνεις καλά δεν σημαίνει να προσπαθείς να μείνεις για πάντα όπως ήσουν στα 20. Σημαίνει να διατηρείς τη δύναμη, την ενέργεια και την ελευθερία να κάνεις όσα εξακολουθούν να έχουν σημασία για σένα. Να μπορείς να ταξιδέψεις, να κινηθείς, να δοκιμάσεις, να βρεθείς με τους ανθρώπους σου και να συνεχίσεις να έχεις πράγματα που σε κάνουν να σηκώνεσαι το πρωί.

Και κάπου εκεί βρίσκεται ίσως και η πιο απλή σκέψη που μένει από αυτή τη συζήτηση: να μη χτίζεις μια ζωή που περιστρέφεται γύρω από το σώμα σου, αλλά ένα σώμα που σου επιτρέπει να ζήσεις όσο περισσότερη ζωή μπορείς.

Θ.Π.

Σπύρος Βαρότσης

Website: https://spirosvarotsis.com/

Instagram: https://www.instagram.com/spirosvcoach

YouTube Channel: https://www.youtube.com/@spirosvcoach

E-books: https://spirosvarotsis.com/shop/